شیطانک‌ها عید را خبر می‌دهند! - آکا


مردم اردبیل با تشریفات، آئین ها و آداب و رسوم خاصی به استقبال سال نو و بهار می روند که این هم آوازی با نوای نشاط آفرین «تکم چی ها» بشارت داده می شود.
اردبیل ,دیدنی های اردبیل ,جاذبه های گردشگری اردبیل ,شهرهای استان اردبیل- دیدنی های استان اردبیل

«تکم»، شیطانکی است به شکل حیوان چهار دست و پا که از چوب به طول تقریبی 25 سانتی متر ساخته می شود و با پارچه های رنگارنگ و تکه های آینه آراسته شده توسط تکم چی به رقص درمی آید. «تکم چی» یا صاحب «تکم» صفحه تخت را بطور افقی در دست نگه می داشت و با دست دیگر انتهای چوبی را که تکم بر آن نصب شده بود در زیر تخته بالا و پایین می برد و به این طریق مجسمه چوبی در روی تخته به حرکت درمی آمد و دست ها و پاها و زیر شکمش با برخورد بر آن تخته صدایی ریتمیک بوجود می آورد.

 

«تکم چی» از یک ماه مانده به عید با خواندن آوازها و تصنیف هایی آمدن بهار را مژده داده به در خانه ها می رود و افراد خانواده با شیرینی و هدیه و گاهی پول از او قدردانی می کنند.

 

مشابه «تکم چی» در مناطق فارس زبان، «حاجی فیروز» است اما تاریخ پیدایش «تکم چی ها» به درستی معلوم نیست. برخی واژه «تکم» را از کلمه «تکه» به معنی «بز نر» در مناطق آذربایجان استنباط می کنند و ضمیر ملکی «م» مرکب می دانند بدون آنکه به تاریخ پیدایش آن اشاره کنند. با توجه به حرمت و تقدس «بز» در جوامع کهن بشری به نظر می آید «تکم» یک نماد باستانی و به نوعی مظهر «توتم» جوامع قدیمی باشد.

 

«بایرام پایی» به عبارتی تبریک عید مادر به دختران شوهر کرده است که نه تنها در سال های نخست ازدواج دختر بلکه تا زمانی که والدین در قید حیات هستند به جا آورده می شود

بایرام پایی؛ آئینی برای همیشه

یکی از مهمترین رسوم عید اردبیلی ها که هم اکنون نیز در برخی خانواده ها حفظ شده است فرستادن غذا از خانه پدری به خانه دختران شوهر کرده است.

«بایرام پایی» به عبارتی تبریک عید مادر به دختران شوهر کرده است که نه تنها در سال های نخست ازدواج دختر بلکه تا زمانی که والدین در قید حیات هستند به جا آورده می شود. از 20 روز قبل از عید تا چهارشنبه سوری در یکی از شب ها از طرف هر یک از خانواده های پدری دختر مانند عموها و دایی ها و برادران به ویژه خود خانواده پدری غذاهایی پخته و به خانه دختر فرستاده می شود.

مادران با پختن غذاهایی مانند پلو، مرغ، کوکو، قیمه گوشت و ماهی دودی آب پز به تناسب تعداد اعضای خانواده به همراه هدایایی مانند پارچه در مجموعه های مسی «بایرام پایی» را روانه خانه دختر می کنند.

به دلیل اینکه در گذشته برخلاف امروز برنج به سادگی قابل تهیه نبود این غذا یک غذای اعیانی به حساب می آمد که در دوری های چینی کشیده می شد  و روی غذاها سرپوش های مسین سفید شده قرار می دادند تا موقع رسیدن به مقصد همچنان گرم باشد.

 

«قورشاخ آتماخ» برای دلدار در شب چهارشنبه

بابا صفری محقق اردبیلی در کتاب معروف و ارزشمند «اردبیل در گذرگاه تاریخ» می نویسد: «چهارشنبه آخر سال یا چهارشنبه سوری همان گل چهارشنبه است که همه جا به واسطه خانه تکانی عید مثل گل تمیز و پاکیزه شده و چهارشنبه ماقبل آن «کول» چهارشنبه یا چهارشنبه خاکستر است که هنوز خانه تکانی تمام نشده است».

خانه تکانی اردبیلی ها که همراه با روشن کردن شمع و عود در تمام اتاق های خانه به نیت روشنی و خیر و برکت بوده علاوه بر اینکه نوید بخش پایان زمستان سرد و سیاه بوده فرصتی است برای تغییر شیوه های زندگی و رفع کدورت های گذشته.

از این رو آماده شدن تا چهار شنبه سوری و اتمام خانه تکانی از جمله اعتقادات قلبی مردم این منطقه است که بی توجهی به آن را مایه تنبلی، کرختی و بدبیاری در طول سال آینده می دانند.

بابا صفری در کتاب خود با اشاره به آئین های چهارشنبه سوری به رسم فال گوش ایستادن دختران دم بخت اشاره می کند و می گوید:«دخترها در اوایل شب پشت در خانه های خود می ایستادند و از لای در سخنانی را که رهگذران می گفتند به عنوان فال تعبیر و تفسیر می کردند.»

وی اضافه می کند:«پسران نیز کمربندهای پارچه ای و یا دستمال خود را از پنجره اطاق همسایه و یا فامیل خود به درون اتاق می انداختند تا صاحب خانه بدون آنکه در صدد شناختن هویت آنها برآید مقداری شیرینی و آجیل به گوشه کمربند می بست و به طرف صاحب آن می انداخت.»

این کار که امروزه به کلی منسوخ و فراموش شده است، بیشتر توسط جوان هایی صورت می گرفت که دختری را دوست داشته و با انداختن «قورشاخ» (نوعی دستمال) به خانه او آنچه که در پاسخ در دستمال گذاشته می شد را تعبیر و تفسیر می کردند.

طی مراسمی در صبح چهارشنبه نیز افراد از روی نهرهای آب رد می شدند و آرزوی خود را در دل مطرح می کردند. پوشاندن لباس نو در چهارشنبه سوری برای کودکان و هدیه تخم مرغ‌های رنگی که بیشتر با مواد رنگی طبیعی از جمله پوست پیاز رنگ می شد، همچنان در این منطقه اجرا می شود.

 

هفت سین اردبیلی ها هم مثل بقیه داب و رسوم شان منحصر به فرد است: سر ماهی، سینه مرغ، سیب، سنجد، سیر، سرکه و سبزی هفت سین خوراکی است که در گذشته در سفره عید مردم این منطقه دیده می شد و هر یک تداعی مفاهیم غنی از حیات، زایش و باروری، شادی، عشق و محبت، سرزندگی و سلامت بود

هفت سین؛ آئینی برای تقدس و تبرک

هفت سین اردبیلی ها هم مثل بقیه آداب و رسوم شان منحصر به فرد است: سر ماهی، سینه مرغ، سیب، سنجد، سیر، سرکه و سبزی هفت سین خوراکی است که در گذشته در سفره عید مردم این منطقه دیده می شد و هر یک تداعی مفاهیم غنی از حیات، زایش و باروری، شادی، عشق و محبت، سرزندگی و سلامت بود. این سفره تبرک و تقدس ویژه ای داشت و تمام «سین»های آن خود حاوی حیات و زندگی بودند.

 

دید و بازدید محلات شش گانه

اردبیل شش محل داشت که قدیمی ها برای آن که دید و بازدیدها با هم تداخل پیدا نکنند، روزهای دید و بازدید را سهمیه بندی کرده بودند! روز اول عید مخصوص بازدید محارم نزدیک و کسانی که یکی از نزدیکان خود را در سال گذشته از دست داده اند، بود.

از روز دوم هر روز مربوط به یک محله و شعبات مخصوص آن می شد و به این شکل تداخلی در برنامه های دید و بازدید به وجود نمی آمد، معتقد است نشاط و شادی مردم در گذشته به مراتب بیشتر از زمان حال بود.

 

 

بخش گردشگری تبیان

برگرفته از مهر


گردآوری ایران شناسی آکاایران
zavaran

اخبار اکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات