خواص گشنیز و مضرات گشنیز - آکاایران

من ((گشنیز)) هستم !
 اسم من گشنیز است . به من جلجلان هم گفته اند. اعراب كسیره و كزیره مى گویند. من از آن دسته گیاهان هستم كه خاصیت میكرب كشى دارم ، و از سرایت امراض عفونى جلوگیرى مى كنم . پزشكان قدیم به مبتلایان به ابله دستور مى دادند كه براى جلوگیرى از سرایت به آن چشم ، آب مرا در اطراف پلك بمالند، و براى جلوگیرى از سرایت حصبه به اطرافیان نیز دستور مى دادند كه از من استفاده كنند. شما هم مى توانید در مواقعى كه یك بیمارى همه گیر پیدا مى شود، به سراغ من بیاید.

خاقانى
من مقوى مغز و قلب مى باشم - براى رفع خفقان - وسواس و هیسترى (غش ) سودى فراوان دارم .
بیشتر خواص من در برگ و میوه من است كه آن را تخم گشنیز یا تخم جلجلان نامیده اند، هرگز در خوردن من زیاده روى نكنید، زیرا باعث خواب هاى پریشان شده ، مضر و خطرناك میباشم . مقدار خوراك برگ من 35 گرم و بذر من چهارگرم است ، و چنانچه بیش از این مقدار خورده شود، شخص را در حالت لكنت زبان و كندى ذهن است . در عادت ماهانه بانوان اختلالاتى پدیدار مى كنم . خون آنها را بند آورده ، و عوارض زیاد همراه دارم .
میوه من عالیترین مقوى معده ، و بهترین محلل غذا است ، محرك اشتها بادكش و معرق است ، و بیشتر در بیماریهاى دستگاه گوارش از تخم من استفاده مى كنند، و بهترین راه براى استفاده از آن دم كرده ده تا سى در هزار است .
من داراى ویتامین ((آ)) و ((ب )) بوده ، و سرشار از ویتامین ((ث )) هستم . مضمضه آب من ، جوشهاى دهان را از بین مى برد. لثه ها را محكم كرده ، و از خونریزى آن جلوگیرى مى كند و درد دندان كرم خورده را تسكین مى دهد. من داراى سبزینه بوده و یك اسانس قوى همراه دارم . درصد گرم میوه من ، یك گرم اسانس و بیست گرم مواد چربى است . جهت سینه درد، دارویى ارزنده هستم ، جوهر من از راه ادرار دفع مى شود و بین راه مجارى را ضد عفونى كرده ، زخمهاى آنها را معالجه مى كنم . شیره میوه من اسهال خونى را بند آورده ، و بو داده آن براى اسهال و خونریزى معدى نافع است ، عده اى براى رفع سر درد و معالجه زكام ، میوه مرا در آتش انداخته ، و از دود آن استفاده مى كنند. این دود ضد عفونى كننده محیط و مجارى تنفس است ، ولى براى مبتلایان به تنگى نفس و كسانى كه نسبت به آن حساسیت دارند خوب نیست ! برگ من مسكن صفرا و التهاب معده و برطرف كننده عطش ‍ زیاد است و از قى كردن جلوگیرى مى كند. ضماد برگ من از شدت حرارت جراحات و سوزش آنها جلوگیرى كرده ، و براى باد سرخ و بثورات جلدى اگزما توصیه و تجویز شده است . ضماد من با آرد جو، خنازیر و زخمهاى سفت را تحلیل مى برد. سابقا براى معالجه زخم هاى سرطانى سرب را با آب من ساییده و روى زخم مى گذاشتند.
تخم من ضد كرم بوده ، و از رشد آنها در معده جلوگیرى مى كند.
اگر نسبت به بوى من حساسیت دارید، از داروهاى مدر استفاده كنید و اگر در اثر زیاده روى در خوردن من مسموم شدید پس از استفراغ تخم مرغ و شیر میل نمایید.
كوبیده میوه من ، مخلوط با فلفل و نمك حافظ گوشت در برابر فساد بوده و در صنعت كنسروسازى مورد استفاده قرار مى گیرد، مرا از دوستان با وفاى خود بدانید، ولى در استفاده از من زیاده روى ننمایید. با من آش گشنیز، گشنیز پلو، تهیه كنید و در آش ها و خورش هاى سبزى دار، كمى از برگ من بریزید و افزودن آن را به سوپ و آش بیماران و اطرافیان آنها، مخصوصا مبتلایان به امراض عفونى فراموش نفرمایید. من غرایز جنسى را كم مى كنم و سابقا چنین عقیده داشتند كه اگر مرا به ران زنان باردار هنگام وضع حمل آویزان كنند، زایمان را سریع مى نمایم . من خود چنین ادعایى ندارم ، ولى بوى من در اتاق زایمان مفید بوده و بى فایده نیست !

زبان خوراکیها
غیاث الدین جزایری