.

آکاایران: رمان نویس اسپانیایی: دموکراسی بهشت نیست

رمان نویس اسپانیایی: دموکراسی بهشت نیست

آکاایران: رمان نویس اسپانیایی: دموکراسی بهشت نیست

«گذشته هرگز نمی میرد. حتی نمی گذرد. » از نظر ویلیام فاکنر، گوینده این جملات، زمان حالی موجود نیست، ما همیشه در گذشته مان زندگی می کنیم. اما زمان حال می گذرد و تنها خاطره ای از آن باقی می ماند. نویسنده ها و مولفان متعدد این گذشته را که خاطرات و اعمال ما را شکل می دهند، دستمایه خلق آثارشان کرده اند تا روایت های گریزناپذیر تاریخی را در قالب داستان بازگو کنند. خاویر سرکاس، نویسنده اسپانیایی هم به نوبه خود تاریخ را با قصه پردازی هایش ادغام کرده است. او می گوید: «ما از گذشته ساخته شده ایم.

 

وقتی از گذشته جمعی صحبت می کنیم در واقع از گذشته ای فردی می گوییم.» او با بهره گیری از روایتی تاریخی، رمان «سربازان سالامیس» را حول محور شخصیتی واقعی به نام رافائل سانچس ماساس، نویسنده اسپانیایی ملی گرا و رهبر حزب فالانژ می گرداند. سرگذشت رهبر فالانژ در هاله ای از ابهام قرار دارد. در آخرین روزهای پایان جنگ داخلی، نیروهای فرانکو او را دستگیر می کنند و جوخه آتشی راه می اندازند. او با زیرکی از این مهلکه فرار می کند و دست آخر در جنگلی پنهان می شود... سرکاس با زبردستی تمام این روایت تاریخی را با خیال درهم آمیخته است.

 

عنوان داستان نیز تلمیحی از نبرد مشهور «سالامیس» است که در آن آتنی ها پیروز شدند. خاویر سرکاس کار خود را در سال ١٩٨٧ و با مجموعه داستان کوتاه «انگیزه» آغاز کرد و نخستین رمانش را در سال ١٩٨٩ با نام «مستاجر» روانه کتابفروشی ها کرد. رمان های «سربازان سالامیس» و «سرعت نور» را در سال های بعد منتشر کرد که با استقبال منتقدان روبه رو شدند به تازگی محمد جوادی با ترجمه رمان «سربازان سالامیس» این نویسنده اسپانیایی را در ایران معرفی کرده است. متن پیش رو بریده ای از گفت وگوی مایا جگی، خبرنگار روزنامه گاردین با این نویسنده است.

 

وقتی به دیدن خاویر سرکاس، نویسنده اسپانیایی که خانه اش در بخش گارسیای بارسلونا است، می رفتم، پوستری رازآمیز توجهم را جلب کرد: نیمرخ مردی سیبیل دار با لباس شبه نظامیان که هفت تیری را نشانه رفته بود. اسپانیایی ها با این تصویر آشنا هستند حتی اگر نام مشهور «٢٣-ف» (کودتای ناموفق ١٩٨١ اسپانیا) پای آن نوشته نشده باشد.این تصویر از فیلم های این واقعه درون پارلمان اسپانیا، یا «کرتس خنرالس»، در ٢٣ فوریه ١٩٨١ گرفته شده است؛ لحظه ای از ٣٠ سال پیش را نشان می داد که سرهنگ دوم تخرو با گروهی از نظامیان وارد پارلمان شد و به سقف شلیک کرد و ٣٥٠ تن از نمایندگان را در این کودتای ناموفق به گروگان گرفت.

 

توطئه محرمانه برای برانداختن رژیم فرانکو، که پنج سال پس از درگذشت فرانسیسکو فرانکو روی داد، شکستی مفتضحانه بود. روز بعد از این کودتا، گروگان ها آزاد شدند و خوآن کارلوس اول منصب متعهدان نظامی را مشخص کرد.

 

هر ساله در سالروز این کودتا، حمله به دموکراسی تکامل یافته اسپانیا طی دوره بحث برانگیز و تلخ پسا فرانکو که با عنوان انتقال حکومت شناخته می شود، مورد واکاوی قرار می گیرد. از نظر سرکاس، اپرای کمدی کودتای «٢٣- ف» «یک نوع روان نژندی ملی است. خیال می کردیم کشور اروپایی دموکراتی هستیم اما ناگهان همه اهریمن های مان به ما بازگشتند؛ یعنی آن تاریخ ٢٠٠ ساله وحشتناک.» بسیاری دوست دارند آن زمان را با خیابان ریختن مردم برای حمایت از آزادی اسپانیا به خاطر بیاورند اما سرکاس ادعا می کند اغلب مردم سر جای شان میخکوب شده بودند و از تکرار جنگ داخلی ای که کودتای فرانکو در برابر جمهوری اسپانیا در سال ١٩٣٦ آغازش را رقم زد، می ترسیدند.

 

در دوران «افسردگی جمعی»، همراه با «بحران اقتصادی»، کشور در حال تجزیه بود و «جدایی طلبان باسک» که با عنوان «اتا» شناخته می شوند، مردم را دیوانه وار می کشتند. سرکاس می گوید: «عمیقا دموکراسی را باور نداشتیم.در کشورهای عرب زبان مردم برای آزادی شان می جنگند. ما این طوری نبودیم. گفتنش سخت است اما حقیقت همین است.» اما با این حال این لحظه آخرین فصل جنگ داخلی و «پایان انتقال حکومت و پایان اسپانیای قدیمی» را برای او رقم زد.

 

«آناتومی یک لحظه» (٢٠٠٩)، کتابی است که جایزه «داستان روایی ملی اسپانیا» را برای سرکاس به ارمغان آورده است و با فروش ٢٥٠ هزار نسخه، پرخواننده ترین کتاب درباره کودتای ناموفق تخرو است. روز کودتا، خاویر سرکاس دانشجویی ١٨ ساله در بارسلونا بود که مادرش صدای شلیک گلوله ها را در رادیو شنید. خاویر بی اعتنا به خواهش های مادرش، به محوطه دانشگاه رفت تا پشت سنگر بایستد- سنگری که ساختش محقق نشد- و دختری را که دلباخته اش بود تحت تاثیر قرار بدهد. سال ها بعد وقتی پشت میزش نشست تا داستان این واقعه را بنویسد، قصه پردازی را کنار گذاشت و قلمش را با انگیزه تحلیل واقعیت به کار گرفت.

 

چگونه تحسین شده ترین رمان نویس اسپانیا در مسند مورخ نشست؟ خودش می گوید: «هر آنچه در تلویزیون نمایش داده می شود آلوده قصه پردازی است.» فقدان مستندات تاریخی راه را برای نظریه های توطئه که او برای شان ارزشی قائل نیست، هموار می کرد. می گوید: «روزنامه ها را با این آشغال ها پر می کنند.» سرکاس نامش را با پنجمین رمانش «سربازان سالامیس» (٢٠٠١) سر زبان ها انداخت. نویسنده بنیانگذار حزب فاشیست اسپانیا، یا «فالانژ» است که از جوخه آتش کاتالونیا فرار می کند او با نظامی جمهوریخواهی که درصدد دستگیری اوست روبه رو می شود اما نظامی در چشمان مرد فراری نگاه می کند اما رهایش می کند.

 

بیش از یک میلیون نسخه از این کتاب در سراسر جهان به فروش رسیده و در سال ٢٠٠٤ جایزه «ادبیات داستانی خارجی مستقل» را از آن خود کرد. داستان «سربازان سالامیس» دستمایه ای برای ساخت فیلمی با همین عنوان به کارگردانی دیوید تروئبا شد که در بخش نوعی نگاه جشنواره کن ٢٠٠٣ نمایش داده شد. ماریو بارگاس یوسا، نویسنده پرویی برنده جایزه نوبل این کتاب را «اثری والا» خوانده که گواهی بر حیات ادبیات است. از نظر منتقدی دیگر وقتی سربازان سرکاس از به قتل رساندن مردم امتناع می ورزند، مصالحه اسپانیایی ها آغاز می شود.

 

به عقیده آنتونی بیوور، مورخ انگلیسی، «سرکاس هوشی هیجانی را به کار می گیرد که تقریبا اغلب مورخانی که به مستندات وابسته هستند، درکی از این هوش ندارند. سرکاس هرگز تاریخ را تباه نمی کند. او کلمات را در دهان شخصیت های تاریخی نمی گذارد. » موفقیت غیرمنتظره «سربازان سالامیس» سرکاس را مصمم به ترک تدریس ادبیات در دانشگاه خرونای کاتالونیا کرد. از سال ١٩٩٧ او ستون نویس روزنامه اسپانیایی «ال پایس» است. او با همسرش مارسه ماس و پسر ٢١ ساله اش، رائول، در بارسلونا زندگی می کند. نزدیک به سی امین سالگرد کودتای سال ١٩٨١، روزنامه «ال موندو» ادعا کرده بود پلیس بارسلونا او را در فاحشه خانه ای دستگیر کرده است.

 

سرکاس از این گزارش جعلی آزرده شده بود. چند روز بعد این روزنامه برای انتشار این گزارش دروغین عذرخواهی کرد. او می گوید «شما انگلیسی ها ید طولایی در اظهار نفاق دارید اما ما نمی دانیم چطور فاقد ناسزا گفتن با یکدیگر مخالفت کنیم. پافشاری و تعصب به یک عقیده گناه ملی ما است چون ما در دیکتاتوری و تفتیش عقاید، پیشینه داریم.

 

ما انسان ها را برای داشتن تفکری متفاوت می کشیم. ورزش ملی ما فوتبال نیست بلکه جنگ داخلی است.» داستان «آناتومی یک لحظه» از تصویری مبهم نشات می گیرد: چرا وقتی همه زیر میز پنهان شده اند و از ترس اسلحه کودتاچیان روی زمین چندک زده اند، سه مرد بی اعتنا به آنها ایستاده اند؟ این سه مرد آدولفو سوارس نخست وزیر، قائم مقام او ژنرال گوتیرز ملادو و رییس حزب تازه تاییس و قانونی کمونیست سانتیاگو کاریلو بودند. سرکاس می گوید: «دموکراسی واقعی اسپانیا از همین لحظه شروع شد، وقتی یک فالانژیست، ژنرالِ حکومت فرانکو و رهبر کمونیست ها تصمیم می گیرند آنجا بمانند و جان شان را به خطر بیندازند.» در کتاب «در باب اخلاقیات پیمان شکنی» این سه مرد «قهرمانان مدرن عقب نشینی» هستند که به هم پیمانان شان خیانت می کنند.

 

وقتی سرکاس به پایان کتاب نزدیک می شود تازه متوجه می شود که کتاب درباره سوارس نبوده بلکه داستانی درباره پدرش بوده است. سرکاس که نوجوانی چپ گرا بود، نخست وزیر را، «پیروی گستاخ حکومت فرانکو»، با پدرش خوزه، جراح دامپزشکی که در خانواده ای متمول به دنیا آمده بود، همانند می دانست. اگرچه خوزه علاقه چندانی به سیاست نداشت اما پیرو حزب فالانژ بود که پس از مرگ فرانکو به حمایت از سوارس برخاست. خوزه سال ٢٠٠٨ در ٧٩ سالگی، در روزهایی که سرکاس مشغول نوشتن این کتاب بود، از دنیا رفت.

 

«وقتی پدرم مرد، سعی کردم او را از موضعش نسبت به سوارس درک کنم.» خوزه که دوران کودکی اش که با جنگ داخلی همراه شده بود، در زمان کودتا «از نظر سیاسی در اشتباه بود اما از نظر اخلاقی نه. این نوع افراد کاتولیک هایی بودند که نگران خانواده و مشاغل شان بودند. آیا آنها برای این کار گناهکار بودند؟ نامیدن آنها با عنوان «حرامزاده های لعنتی و فاشیست» آسان است. اما آنها شخصیتی سیاسی نداشتند. فرانکوییسم مثل کوهستانی بود که تمام زندگی آنها روی آن بنا شده بود.» سرکاس می گوید: «وقتی ١٦ ساله بودم و به شورش های خیابانی می رفتم به پدرم گفتم: در اسپانیای دهه ١٩٦٠ همه آدم های نجیب در زندان به سر می بردند.»

 

سرکاس حالا چهره ای مضطرب دارد. «می خواستم بگویم او نجیب نیست. شاید این کتاب را نوشتم تا به او بگویم متاسفم، چون اینطور نیست...» جمله اش را قطع کرد تا در اتاق قدم بزند. روی سینه اش دست می کشید تا آرام شود. «حرف زدن درباره پدرم سخت است. او انسان متواضعی بود، کاتولیک بود و خودش را وقف خانواده اش می کرد.

 

به اندازه من جاه طلب نبود. پنج فرزند داشت و می خواست آنها را بزرگ کند. می دانم از او بهتر نیستم. خیال می کردم هستم اما حالا این طور فکر نمی کنم.» خاویر سرکاس سال ١٩٦٢ در ایباهرناندو، به دنیا آمد. والدین او هر دو فرانکوییسم بودند. بعدها سرکاس با گوش دادن به برنامه ای رادیویی که از «سربازان سالامیس» الهام گرفته بود و درباره کسانی بود که یاری گر جبهه دشمن می شوند، متوجه شد پدربزرگش زندگی یک جمهوریخواه را نجات داده است و مانع دیگران از انداختن این فرد به پایین پل شده است. سرکاس ١٣ ساله بود که فرانکو از دنیا رفت.

 

حالا سرکاس می گوید به دموکراسی معتقد است: «چون بوی دیکتاتوری را به خاطر می آورم. بوی گند می دهد؛ فساد اخلاقی و رفتار مردم را با خودم به خاطر می آورم. دموکراسی بهشت نیست اما بهترین ابزار سیاسی ای است که در اختیار داریم. » سرکاس در دانشگاه خودگردان بارسلونا ادبیات کلاسیک اسپانیایی خوانده است اما امریکایی های پست مدرنیستی مثل رابرت کوور را ترجیح می دهد. اواخر دهه ١٩٨٠ دو سالی را به استادیاری در دانشگاه ایلینوی امریکا مشغول شد.

 

«می خواستم نویسنده ای امریکایی باشم اما در آنجا فهمیدم من نویسنده ای اسپانیایی هستم و از آن زمان به بعد سر کلاس ها چرتم می گرفت. وقتی در خانه نیستی می فهمی چه کسی هستی.» او نوول های تاریک و ناامیدکننده »انگیزه» (١٩٨٧) و «مستاجر» (١٩٨٩) را نوشته و بعدها راویان غیرقابل اعتمادی را برای روایت «داستان های حقیقی» (٢٠٠٠) انتخاب کرد. سرکاس به «مرز میان اخلاقیات و سیاست» علاقه مند است. در حالی که آدم های نجیب نیز می توانند طرفدار سیاستی اشتباه باشند اما سرکاس مطمئن است «تمامی تهضت های خوب و بهترین شان، حرامزاده های خودشان را دارند... ما ایده خامی در مورد جنگ داخلی داریم. جنگ جمهوریخواهان، فقط یک جنگ بود اما آنها کشتار جمعی راه انداختند؛ کشیش ها و راهبه ها را کشتند.»

 

قتل های فرانکوییست ها «مهندسی شده بود. فرانکو می خواست جنگ ادامه داشته باشد.» «سربازان سالامیس» همین گذشته را پیش می کشد. سرکاس می گوید: «نسل من تارانتینو و آلمادوار را دوست داشت اما به جنگ داخلی علاقه ای نداشتند.» با این وجود احیای این گذشته منطقی است: «نسل نوادگان ما مثل فاکنر می گویند گذشته هرگز نمی گذرد.» این رمان براساس داستان حقیقی رافائل سانچس ماساس، یکی از پایه گذاران فالانژ است که وقتی جمهوریخواهان عقب نشینی کرده و مشغول اعدام زندانیان هستند، او می گریزد. ٦٠ سال بعد راوی آن نویسنده ای به نام خاویر سرکاس می شود که دوستش روبرتو بولانیو، نویسنده «ژولیده شیلیایی» است و اسپانیا تبعیدگاهش شده است.

 

اما همین طور که راوی ردپای مرد نظامی ضدفاشیست را- کسی که ممکن است مبلغ فالانژ باشد- دنبال می کند، خط داستان عوض می شود و داستان از مردم فرانسه که قهرمانی مورد اغفال واقع شده ای را پیدا کرده اند، می گوید.«فکر می کردم گفتمان فاشیست، از شهامت به سود خود بهره برده است. اما استفاده مفتضحانه از شهامت، یک فضیلت است، مثل وقتی که باهوش هستی و از این فضیلت استفاده می کنی.» رمان بعدی او «سرعت نور» (٢٠٠٥)، دوره ای را روایت می کند که سرکاس دفتر کارش در ایلینوی را با کهنه سرباز جنگ ویتنام شریک شده بود.

 

داستان رابطه دوستانه میان نویسنده ای در بارسلونا را که با شهرتش گلاویز شده با کهنه سرباز جنگ ویتنام که قتل عام مردم او را تسخیر کرده، نقل می کند. راوی سرکوب شده اما آگاه از تقصیراتی که در زندگی اش داشته، می فهمد «خشونتی که در جنگ نهفته است از مدت ها پیش در بطن انسان پنهان بوده است.» سرکاس این داستان را طی جنگ امریکا با عراق نوشت؛ جنگی که طبق گفته های شخصیتی در این رمان «اساسی دروغین داشت» مثل جنگ ویتنام. سرکاس می گوید: «در اسپانیا همه مخالف این جنگ بودند.» از طرفی «سرعت نور» تاثیرات تباه کننده شهرت را ترسیم می کند. نویسنده عیاش خود را مسوول تصادفی می داند که در آن همسر و فرزندش کشته شده اند.

 

سرکاس می گوید: «رمان های من از «چه می شد اگرها» می گوید. با شهرت یک ویژگی تنزل یافته و احمقانه داری. فکر می کنی ساختگی هستی یا کم کم گمان می کنی سروانتس شده ای. من ترسیده بودم چون نویسنده هایی را می شناسیم که شهرت، تباه شان کرده است. این رمان به نوعی خروج از این تباهی است.» شوخ طبعی این تباهی را به گونه ای جبران می کند: «درست مانند کاری که بردباری، نسبی گرایی و تمدن می کنند. دون کیشوت آدمی مضحک و همزمان قهرمان است؛ این ویژگی ها کنایه آمیز هستند. افرادی که از شوخ طبعی سر درنمی آورند، کسانی که فکر می کنند واقعیت یک رو دارد، دچار کوته فکری هستند.»

 

بهار سرلک

 

etema​dnewspaper.‎​ir
.

منبع : sarpoosh.com

تبلیغات