.

آکاایران: جاوید قربان اوغلی پیشنهاد داد؛

استفاده از ظرفیت چهره های بانفوذ در سیاست خارجی

استفاده از ظرفیت چهره های بانفوذ در سیاست خارجی

آکاایران: استفاده از ظرفیت چهره های بانفوذ در سیاست خارجی

 بی تردید پیگیری و دستیابی به اهداف اعلانی و عملیاتی کشور خاصه در شرایطی که دولتمردان امریکا عزم خود را برای فروپاشیدن توافق هسته ای به عنوان یکی از اهرم های اعتمادساز ایران و جهان غرب جزم کرده اند، فارغ از هماهنگی و یکدست بودن نهادهای تصمیم گیر در سیاست خارجی ایران ممکن نخواهد بود.

 

گزاره ای که جاوید قربان اوغلی، دیپلمات پیشین کشورمان در گفت وگو با «ایران» به آن اشاره می کند. او معتقد است برای شنیده شدن صدای ایران در جهان، اجماع نهادهای داخلی پیرامون سیاست خارجی و پیرو آن بهره گیری از چهره های سمبلیک نظام برای پیگیری اهداف کشور ضروری به نظر می رسد.

 

 مجموعه گسترده ای از تلاش های دیپلماتیک چه در قالب رایزنی مقام های وزارت امور خارجه با مسئولان کشورهای مختلف و چه رایزنی فرستادگان ویژه کشور با سطوح بالای سیاسی کشورهای طرف مذاکره به جریان افتاده است تا در مقطع حساس کنونی پیگیر منافع کشور در چارچوب برجام باشند. این کوشش تا چه اندازه می تواند اهداف یاد شده کشور را تحقق بخشد؟

 

در شرایط بعد از خروج امریکا از برجام و اقدامات بسیار سختگیرانه ای که این کشور با بازگرداندن تحریم های سنگین و فلج کننده دنبال می کند، نخستین گام، مجموعه تلاش هایی است که دولت در حد توان برای خنثی سازی اقدامات تخریبی امریکا در پیش گرفته است. فردی در امریکا بر سر کار آمده که خب پیش از حضورش وعده کناره گیری از برجام را داده بود و پس از مسئولیتش هم این وعده را عملی کرد.

 

به هر حال بزرگترین دستاورد دیپلماسی دولت آقای روحانی در چهار سال اول دستیابی به برجام بوده است که نه فقط برای ایران بلکه برای جامعه بین الملل هم بسیار حائز اهمیت بوده و به هر ترتیبی باید حفظ شود. بنابراین مجموعه این تلاش ها در چارچوب حراست از این دستاورد مهم جهانی معنادار می شود.

 

البته من معتقدم ما باید از همان موقع که اوباما رئیس جمهوری پیشین امریکا در حال ترک کاخ سفید بود و ترامپ- که مواضعش پیش از آن  درباره برجام معلوم بود- با فاصله زمانی چهارماهه بعد از انتخابات روی کار آمد، اقدامات دیپلماتیک جدی پیرامون حفظ توافق هسته ای را آغاز می کردیم. یعنی نباید منتظر می ماندیم که این اتفاق بیفتد و بعد اقدامات را شروع کنیم. این البته به این مسأله باز می گردد که بعضاً یک فاز تأخیری در مجموعه دولت درخصوص تحولات و نحوه کنش و واکنش به موضوعات دیده می شود. در حالی که زمان مواجهه با رویدادها بسیار حائز اهمیت است.

 

آیا اقداماتی که اینک از سوی ایران در مواجهه با سیاست تخریبی امریکا دنبال می شود، با نیازها و هزینه هایی که متحمل می شود، متناسب است؟

معتقدم سوای تأخیری که در واکنش به رویدادها داریم، هم وزن کاری که امریکا با یک موتور بسیار متحرک دیپلماتیک در اجماع سازی علیه ایران انجام می دهد، حرکت نمی کنیم. خب اقداماتی در سطح فرستادن فرستاده ها و چه بسا رایزنی های ناپیدا از سوی سفرای ما در کشورهای مختلف مناسب است اما باید توجه داشت که امریکا نشان داده هنوز قدرت بسیار زیادی برای متقاعد کردن کشورها در پیوستن به سیاست تحریم های خود علیه ایران دارد.

 

به عنوان مثال یک هشدار ترامپ درباره اعمال تحریم های ثانویه، کشورهای بزرگی مانند چین و هند و برخی از کشورهای اروپایی را در ادامه مراودات اقتصادی با ایران متزلزل کرد. این نشان می دهد امریکا از قدرت بالایی در دنیا برخوردار است. خب در مقابل این سیاست ما باید دو کار انجام دهیم؛

 

یک؛ همین اقداماتی که از طریق رایزنی مسئولان مختلف پیگیری می شود، دنبال شود اما با بهره گیری از ظرفیت های سطوح بالاتر از دیپلماسی. ما در این رابطه نباید به سفر و دیدار شمار خاصی در دولت یا فرستادگانی که قبلاً هم مسئولیت هایی داشتند بسنده کنیم.  اگر یک برآورد درست داشته باشیم، متوجه می شویم  که ما ظرفیت های بزرگی در داخل کشور از رجال سیاسی و آنهایی که حتی الان خارج از دولت هستند داریم که این چهره ها با اقدامات حتی سمبلیک می توانند خیلی کمک کار دستگاه دیپلماسی کشورمان باشند. این خلأ به طور جدی دیده می شود و فکر می کنم قناعت کردن به یک عده خاصی در مجموعه دولت و یا حاکمیت و در سطح دیگر که به هر حال تجربه هایی داشتند و دارند، کافی نیست.

 

نکته دوم این است که ما در کنار اقدامات دیپلماتیک و اعزام فرستاده های ویژه نیازمند تصمیم گیری برای اقدامات ویژه در سطوح بالای حاکمیت هستیم. یکسری اقدامات در چارچوب جهت گیری های سیاست خارجی ما تأثیری به مراتب بیشتر از رایزنی های دیپلماتیک دارد. به عنوان مثال الان دنیا نگاه می کند که ما رو در روی امریکا ایستاده ایم.

 

من معتقدم چنانچه ما اقداماتی در منطقه در قالب تضمین یا تسهیل سیاست های منطقه ای مان در مناطق بحرانی  از جمله سوریه، عربستان، یمن و عراق انجام دهیم، پیام های روشن تری را به دنیا و حتی امریکایی ها خواهیم فرستاد و این به نظر من حتی می تواند به عنوان یک رویکرد مطرح شود. منتها همان فرستادگان سمبلیک در سطوحی که مناسب است و قدرت مذاکره دارند باید بروند و این را تبدیل به دستاوردهای سیاسی کنند. به نظرم کار دوم تأثیرش خیلی بیشتر از کار اول است.

 

یکی از چالش هایی که پیرامون تصمیم گیری و اجرای سیاست های کشور در عرصه سیاست خارجی وجود دارد، فقدان هماهنگی میان نهادهای ذیربط داخلی است که بعضاً با طرح مواضع هزینه ساز از سوی دستگاه ها و تریبون های غیرمرتبط با دستگاه دیپلماسی همراه است. با وجود چنین دشواری هایی چگونه می توان سیاست های مورد نظر دولت را با هدف کاستن از تنش ها و تعمیق همکاری های اقتصادی و سیاسی بویژه با کشورهای حوزه غرب عملیاتی کرد؟

 

این موضوعی است که حاکمیت باید به آن ورود کند و بکوشد تا فرآیند تصمیم سازی و اجرایی کردن آن به نحوی باشد که یک صدای واحد از کشور درباره موضوعات سیاست خارجی شنیده شود. چند صدایی برای سیاست خارجی، یک آفت جدی است اگرچه برخی تصور می کنند به نفع دولت است و باعث تقویت مواضع خارجی آن می شود اما این مربوط به زمانی است که جناح های مختلف حاکمیت درباره یک موضع هماهنگ باشند ولی چنانچه این هماهنگی نباشد، در آن صورت ارسال پیام های مختلف، می تواند همه زحمت های وزارت خارجه را بر باد دهد.

 

نکته دوم این است که وقتی کشور به این بلوغ سیاسی رسیده باشد که اجرای اهداف کلان استراتژیک خود را دنبال می کند، به وضوح مسئولیت اجرای آن را به نهاد مربوطه مشخص کند. یعنی باید معلوم شود که قوه مجریه مأمور پیگیری این سیاست هاست یا نهادهای دیگر. ما در تقسیم نقش ها هوشمندانه عمل نمی کنیم و این باعث می شود همان چندصدایی در ایران شکل بگیرد که از پیامدهای آن این است که طرف مقابل ما نمی داند اصلاً باید با چه کسی مذاکره کند.

 

بنابراین با وجود چنین ناهماهنگی میان نهادهای داخلی نشان دادن ابتکار عمل و بهره گیری از ظرفیت فرستادگان ویژه در عرصه سیاست خارجی خیلی در گره گشایی در مشکلات سیاست خارجی تأثیرگذار نخواهد بود.

 

بله؛ نظام جمهوری اسلامی باید به جد در این رابطه تصمیم گیری کند. ما همیشه می گوییم سیاست خارجی ادامه  سیاست داخلی است. نمی توان در سیاست داخلی بسته عمل کرد و در عرصه خارجی خیلی باز. این دو با هم نمی خواند. هر که به این دو سیاست نگاه کند، به یکی از این دوتا شک می کند.

 

یعنی شما در داخل نسبت به یک سری از شخصیت های سیاسی استانداردهای دوگانه دارید. یعنی یک حرف ثابت از سوی دو چهره متفاوت، برای یکی هزینه ساز است و برای دیگری نه. خب اینها برای ما در دنیا مشکل آفرین است. اگر یک چهره سیاسی که قبلاً دارای منصب مهمی بوده و برای کشور یک ظرفیت ملی محسوب می شود، توان و اعتباری برای اعمال و پیشبرد سیاست های نظام دارد باید فاقد هیچ بخلی از آن فرد استفاده کرد و نسپردن مسئولیت به او، تلف کردن ظرفیت ها و کج سلیقگی است.

 

شما به لزوم هماهنگ ساختن نهادها در سیاست خارجی که در واقع مسئولیت آن برعهده نهادهای بالادستی حاکمیت است، اشاره کردید. اما بخش هایی هم هستند که رسانه ها آنها را نمایندگی می کنند و اتفاقاً مواضع آنها با واکنش های خارجی مواجه می شود... برای جلوگیری از چنین رویدادهایی چه باید کرد؟

چنانچه رسانه ها وابسته به دولت و نهادهای رسمی حاکمیت نباشند، مواضع آنها در چارچوب آزادی بیان قابل دفاع است اما وقتی نشریه ای و رسانه ای به نهادی وابسته است و تمام بودجه اش از همان نهاد تأمین می شود اما مواضعی ضد رویکرد رسمی سیاست خارجی مطرح می کند، برای دیپلماسی و کل کشور هزینه ساز و تنش زاست و مدیریت کردن پیامدهای آن کار آسانی نیست. به عنوان مثال رسانه ای که قطعاً غیرمستقل است وقتی تیتر می زند فلان کشور هدف بعدی موشک های یک جریان است، خب این مواضع برای کشور هزینه های سنگین دارد و دستگاه دیپلماسی ما اگر برای موضع این نشریه مورد سؤال قرار بگیرد، به دلیل وابسته بودن آن نشریه به یک نهاد حاکمیتی براحتی نمی تواند این مسأله را حل کند.

 

اینجاست که باید گفت اختلاف سلیقه در داخل هر چقدر هم که وجود داشته باشد، باید در سیاست خارجی به یک وحدت نظری رسید و در جایی این موضوع را حل کرد. در کشور ما  شورای عالی امنیت ملی محل مدیریت این اختلافات پیش بینی شده است. منتها باید دید که آیا حرف این شورا شنونده ای دارد و آیا اساساً اجماعی در شورای عالی امنیت ملی پیرامون این موضوع وجود دارد؟

 

از جمله اختلاف نظرهایی که در عرصه سیاست خارجی وجود دارد، اختلاف نظر پیرامون سیاست های مورد پیگیری دولت نسبت به کشورهای حوزه شرق و غرب و انتقاد از سهم اعتباری است که کشورهای شرقی در سیاست خارجی ایران دارند. ارزیابی تان از این اختلاف نظرها چیست؟

 

معتقدم کار با همه این کشورها اشکالی ندارد اما باید با هوشیاری، واقع بینی و تمرکز بر خواسته های منافع ملی خودمان از تمام ظرفیت های موجود استفاده کنیم. اطمینان بیش از حد به روسیه و چین در مقاطع حساس اشتباه است کما اینکه دیدیم که در طول دوره اوباما این دو کشور به هر ۶ قطعنامه شورای امنیت رأی مثبت دادند. حالا ممکن است برخی از تحریم ها را در چارچوب منافع خودشان پیروی نکرده باشند اما در مجامع بین المللی مانند شورای امنیت و آژانس با امریکا همراهی کردند. انتخاب کشورها باید بر اساس منافع ما و شرایط ایجاد شده در جهان باشد اگر این را مد نظر داشته باشیم و بخواهیم از اهرم چینی و روسیه برای تحریک اروپا یا امریکا استفاده کنیم، کار خوبی است.

 

منتها رفتن به دامن یکی و فراموش کردن آن جناح دیگر خطایی است که در طول چند سال گذشته مرتکب شدیم. معتقدم در مقطع کنونی در عین نگه داشتن چین و روسیه باید به کم کردن اختلافات با اروپا هم توجه ویژه ای داشت. امنیت اروپا برای آنها بسیار حائز اهمیت است و اگر موضوعاتی مانند فعالیت موشکی ایران آنها را نگران می کند، باید در قالب یک سری گفت وگوهای سازنده این دغدغه ها را رفع کرد. اما تا چنین موضوعی مطرح می شود به دلایلی که پیش از این اشاره داشتم، یک جریانی در داخل شروع به فرافکنی و داد و فریاد می کند و مانع تحقق این مذاکرات که می تواند اختلافات اروپا و امریکا را حداقل درباره ایران تعمیق کند، می شود.

 

حتی در مورد ترامپ هم همین طور است. وقتی آقای ترامپ با وجود همه تنش هایی که ایجاد کرده، می گوید من منتظر روزی هستم که از سوی ایران به من تلفن شود، یعنی دارد سیگنال می فرستد، نمی گویم باید به آنها زنگ بزنیم ولی چنانچه چراغ سبزی هم آمد، براحتی با یک فحش کیهانی به استقبال آن نرویم.

 

مریم سالاری

 

 

iran-newsp​aper.‎​com
.

منبع : sarpoosh.com

تبلیغات