آکاایران: ادب کهن پارسی

ادب کهن پارسی سرشار از منظومه های عاشقانه ای است که تا حدی درک از عشق، آزادی ها و تابوهای جنسی را در زمانه خود بازتاب می دهند. این نوشتار به هفت نمونه از این منظومه ها پرداخته است ، همانند قطره هایی از رودخانه ادبیاتت غنی پارسی است.

ویس و رامین

منظومه ی عاشقانه ی "ویس و رامین" نوشته ی فخرالدین اسعد گرگانی، از زیباترین منظومه های عاشقانه ی ایرانی ست که به زمان اشکانیان بازمی گردد.

ویس ناخواسته به همسری پادشاهی پیر در می آید. به کمک دایه، شاه را طلسم می کند تا نیروی جنسی خود را از دست بدهد و در این میان عاشق برادر شاه می شود که جوان و زیباست. مؤبد شاه بزودی متوجه رابطه ی ویس و رامین می شود و تهدید می کند که ویس را کور خواهد کرد، اما ویس به تندی می گوید:

وگــــر تیــغ تو از من جان ســتاند / مرا این نام جاویـــــدان بــــــــماند
که جان بسپرد ویس از بهرِ رامین / به صدجان می خرم من نام چونین

ویس و رامین آشکار و پنهانی به یکدیگر عشق می ورزند تا اینکه ویس با کودتایی رامین را بر تخت می نشاند و هر دو تا پایان عمر با سعادت زندگی می کنند.

این منظومه سرشار از تصاویر اروتیک و عاشقانه ای است که گرگانی در زبانی یگانه بکار می برد.

چو کامِ دل برآمد این و آن را / فزون شد مهربانی هردوان را

مینورسکی برخی از تصویرسازی های این منظومه را از زیباترین تصاویر اروتیک ادبیات کلاسیک جهان می شمارد.

یکی تن بود در بستر به دو جان / چو رخشنده دو گوهر در یکی کان
یا:
ز تنگی دوسـت را دربرگـرفتن / دو تن بودند در بستر چو یک تن
اگر باران بر آن هر دو سمن بر / بباریدی نگشتی سینه شان تر

عشق و زندگی مشترک در ادب کهن پارسی ایران

عشق و زندگی مشترک در ادب کهن پارسی ایران -آکاادب کهن پارسی

آکاایران: عشق و زندگی مشترک در ادب کهن پارسی ایران

زال و رودابه

داستان زال و رودابه در شاهنامه حکیم فردوسی به زمان پادشاهی منوچهر بازمی گردد.

زال و رودابه نادیده به یکدیگر دل می بازند و هر دو می دانند که عشقی ممنوعه در سینه دارند. نژاد رودابه به ضحاک می رسد و نباید فرزندی از طایفه جهان پهلوانان ایران با نوادگان ضحاک بوجود آید.

کابل تحت تسلط ایران است و مهراب شاه از نابودی کابل وحشت دارد. با تلاش سیندخت مادر رودابه و نیز خود دو عاشق سرانجام پدر زال، سام، و نیز منوچهر با این وصلت موافقت می کنند.

فردوسی در صحنه هایی کوتاه مهر دو دلداده را در نخستین شب دیدار چنین به تصویر می کشد:

همه بود بوس و کنار و نبید / مگر شیر کو گور را نشکرید

اگر در این داستان تا پیش از ازدواج، رودابه و مادرش نقشی بسیار فعال دارند، این نقش پس از ازدواج و رفتن رودابه به سیستان کم رنگ می شود. به هنگام مرگ رستم رودابه را دوباره می بینیم، این بار در نقش مادری که از غم و درد بی پایان مرگ پسرش دیوانه می شود.

عشق و زندگی مشترک در ادب کهن پارسی ایران

گشتاسپ و کتایون

رستم و تهمینه

روزی رستم به هوای شکار نزدیک مرز توران می تازد. اما به هنگام خواب اسبش را می دزدند و او برای یافتن رخش روانه ی سمنگان و مهمان شاه می شود. شب هنگام تهمینه دختر شاه، بر بالین رستم می آید، از عشقش به رستم می گوید و از او پسری می خواهد که جای معشوق را برایش پر کند و یال و کوپالی چون پدر داشته باشد. پسری که بعد ها بدست پدر کشته می شود.

تنها ماجرای عاشقانه ای که ما از قهرمان حماسی ایران می شنویم، همین همخوابگی یک شبه با تهمینه است. ما نه عشق و عاشقی از او می شنویم و نه حتی از همسرگزینی او چیزی می خوانیم. تنها می دانیم که فرزندانی دارد، همین و بس.
عشق و زندگی مشترک در ادب کهن پارسی ایران

شیروین و فرهاد

 بیژن و منیژه

داستان "بیژن و منیژه" در شاهنامه به زمان اشکانیان بازمی گردد. بیژن از پهلوانان کیخسرو برای مقابله با گرازانی که شهرآرمانیان در مرز توران را ویران کرده و دهقانان را به ستوه آورده اند راهی می شود و پس از پیروزی بر گرازان وارد خاک توران می شود. منیژه از چادرش که ظاهر بیژن را می بیند به او دل می بازد و دایه اش را می فرستد تا او را به جشنگاه بهاری بیاورد.

بیژن و منیژه سه روز با یکدیگر مهر می ورزند. هنگام بازگشت بیژن، منیژه در شرابش داروی بیهوشی می ریزد و بیژن را پنهانی به شهر و کاخ خود می برد. بیژن در لباس زنانه و در میان صدها پرستنده با ترانه و شراب چند صباحی خوش می گذراند، تا اینکه آگاهی به افراسیاب می رسد که دخترش از ایران جفت گزیده است. افراسیاب بیژن را در چاهی به زنجیر می کشد و منیژه را نیز از کاخ رانده و پای برهنه بر چاه می نهند تا از سوراخ چاه برای بیژن غذا بیاندازد تا بیژن از گرسنگی نمیرد.

از این سوی رستم به نجات بیژن م ی شتابد و با همیاری منیژه او را از چاه می رهاند و بیژن و منیژه را به ایران می آورد. کیخسرو به بیژن می گوید:

به رنجش مفرسای و سردش مگوی / نگر تا چه آوردی او را به روی!
عشق و زندگی مشترک در ادب کهن پارسی ایران

رستم و تهمینه

 گشتاسپ و کتایون

بر اساس گزارش شاهنامه در داستان "گشتاسپ و کتایون"، در روم باستان رسم بر این بوده که هرگاه دختر قیصر به سن ازدواج می رسیده، جشنی برپا و از بزرگان روم دعوت می کرده اند تا دختر تاجش را بر سر مرد منتخب اش بگذارد. کتایون که گشتاسپ را در خواب دیده تاج را بر سرش می نهد. قیصر کتایون را از تاج و تخت محروم می کند، اما کتایون عشق را با صراحت بر سلطنت و گنج و رفاه ترجیح می دهد.

پس از ماجراهای بسیار در روم گشتاسپ به ایران بازمی گردد و بر تخت سلطنت می نشیند و کتایون به او می پیوندد و دو پسر به نام های اسفندیار و پشوتن به دنیا می آورد. خلاف بسیاری از زنان بیگانه که وقتی پایشان به ایران می رسد، دیگر از آنان یاد نمی شود، در شاهنامه کتایون در ایران نیز همانند روم نقشی پررنگ دارد. در ایران اما کتایون همسو با گشتاسپ نیست، بلکه علیه اوست. او نگران پسرش است که از سوی شوهر به خاطر تاج و تخت به سلاخی فرستاده می شود. کتایون به تاج و تخت نفرین می فرستد:

که نفرین برین تخت و این تاج باد! / برین کُشتن و شور و تاراج باد!

ولی هرچه تلاش می کند تا پسرش را از قتلگاه برهاند، به جایی نمی رسد. اسفندیار با برنامه ریزی گشتاسپ به دست رستم کشته می شود.
عشق و زندگی مشترک در ادب کهن پارسی ایران

ادبیات پارسی

 خسرو و شیرین

بر اساس شاهنامه خسرو در جوانی تنها شیرین را عاشق بوده و چون پادشاه می شود، در جنگ با بهرام شیرین را فراموش می کند. اما در دیداری دوباره عشقش تازه می شود و او را به مشکبویش می فرستد که با طرد بزرگان روبرو می شود. خسرو می گوید که بدنامی شیرین به خاطر وی بوده و بزرگان هم سرانجام می پذیرند. شیرین که بسیار حسود است، به مریم زهر می دهد و دختر قیصر را می کشد و خود بانوی شبستان خسرو می شود.

در منظومه ی نظامی، شاعر قرن ششم، خسرو و شیرین به یکدیگر عاشقند، اما خسرو از ترس مریم می خواهد که پنهانی به شیرین عشق بورزد و شیرین خواسته ی خسرو را رد می کند.

جفا زین بیش؟ که اندامم شکستی / چو نام آور شدی نامم شکستی

در این میان مهندس کوهکن فرهاد عاشق شیرین می شود و خسرو نقشه ی قتل فرهاد را می ریزد. پس از چندی مریم هم می میرد و خسرو شیرین را به همسری برمی گزیند.

در منظومه ی نظامی دو گونه ی عشق بویژه در پرسش خسرو و پاسخ فرهاد تصویر می شود. عشق فرهاد که از آتش عشق به کوه می زند و عشق خسرو که علاقه ای زودگذر بیش نیست.

بگفت از دل شدی عاشق بدینسان؟ / بگفت از دل تو می گویی من از جان
بگفتا عشق شیرین بر تو چونست / بگفت از جان شیرینم فزونست
بگفتا دل ز مهرش کی کنی پاک / بگفت آنگه که باشم خفته در خاک

در فرهادنامه اثر عارف اردبیلی شاعر قرن هشتم هجری، شیرین و فرهاد یکدیگر را دوست دارند. خسرو نیز به شیرین دل باخته و از ترس همسرش مریم نمی تواند او را به مشکبوی خود بیاورد و از دور مراقب اوست. اما دو عاشق پنهانی به یکدیگر عشق می ورزند.

عشق و زندگی مشترک در ادب کهن پارسی ایران

خسرو و شیرین

لیلا و مجنون

نه تنها نظامی گنجه ای، بلکه جامی نیز در قرن دهم منظومه ی عاشقانه ی لیلا و مجنون را سروده اند.

لیلا و قیس از دو قبیله ی دشمن به یکدیگر دل می بازند. عشقی ممنوعه که زبانزد مردم می شود و از سوی شاعر به یک روان در دو تن تصویر می شود. لیلا را به ازدواج مرد دیگری درمی آورند، ولی با مرگ شوهر لیلا هم امیدی به وصلت دو عاشق نیست.

در منظومه ی جامی لیلا زن را همچون پرنده ای با بال های بسته می انگارد که عشق او عیب شمارده می گردد.

مردان همه جا خجسته حالند / بیچاره زنان که بسته بالند
آمد شد عشق کار زن نیست / زن مالک کار خویشتن نیست
عشقی که بر آورد سر از جیب / از مرد هنر بود ز زن عیب

هم چنین جامی به چند ملاقات شبانه ی مجنون با لیلا و نیز عشق ورزی آنان اشاره دارد.

هر دو معشوق و هر دو عاشق / چون شیر و شکر به هم موافق
لیلی و گره ز مو گشادن / قیس و دل و دین به باد دادن

در هر دو منظومه امکانی برای زندگی مشترک دو عاشق نیست و تنها پس از مرگ استخوان های آنان یکدیگر را در آغوش می فشارند.

عشق و زندگی مشترک در ادب کهن پارسی ایران

زال و رودابه


کتابنامه:
عارف اردبیلی، فرهادنامه، تصحیح و مقدّمه و حاشیه: دکتر عبدالرضا آذر، ۲۵۳۵
فخرالدین اسعد گرگانی، ویس و رامین، مقدمه و تصحیح و تحشیه: دکتر محمد روشن، ۱۳۷۷
نورالدین عبدالرّحمن بن احمد جامی، مثنوی هفت اورنگ، ۱۳۷۸
ابوالقاسم فردوسی، شاهنامه، بکوشش جلال خالقی مطلق
الیاس ابن یوسف متخلّص به نظامی، کلیّات خمسه نظامی، ۱۳۷۴
.

منبع :

بیژن و منیژه


شما احتمالا با جستجوی کلمات زیر وارد مقاله شده اید چنانچه مطلب مرتبط با جستجوی شما نبوده همان کلمه را در جستجوی سایت وارد کنید

منظومه ی خسرو وشیرین , عشق در ادبیات , دور از ادب

تبلیغات