نبوت اختیار یا اجبار ؟
نبوت

اختیار

پذیرفتن مقام وحی

هدایت

نخست آنکه پیامبران و امامان‏علیهم السلام داراى اراده بشرى می‏باشند و براى تحصیل هر چه بیشتر مقامات معنوى، به سعى و تلاش می‏پردازند و اهل صبر و جهاد و زهد و تقوا و... می‏باشند.

واقعیت نورانى دوم آنکه خداوند متعال به قابلیت پیامبران وامامان براى تحصیل مقامات معنوى و شایستگى آنان براى عهده‏دارى مسۆولیت هدایت جامعه علم دارد و در حقیقت همان قابلیت و شایستگى آنان است که موجب برگزیدگى آنان براى امامت شده است. آیات وروایات فراوانى بر این دو واقعیت گواهى می‏دهد که به چند نمونه آن اشاره می‏شود.

«وجعلنا منهم ائمه یهدون بامرنا لما صبروا و کانوا بایتنا یوقنون»(3)؛ «و چون شکیبایى کردند و به آیات ما یقین داشتند، برخیاز آنان را پیشوایانى قرار دادیم که به فرمان ما [مردم را ]هدایت می‏کردند».

«الله اعلم حیث یجعل رسالته»(4)؛ «خداوند بهتر می‏داند رسالتش را کجا قرار دهد».

واقعیت سوم که باید به آن توجه کرد آن است که «سپردن هر مسۆولیتى همراه با دادن امکانات لازم است» و امامت جامعه از این قاعده مستثنى نیست. ازاین‏رو خداوند آنان را از علم لازم براى عهده‏دارى مسۆولیت امامت بهره‏مند می‏گرداند.

 به مجموعه این سه واقعیت نورانى در اوایل دعاى ندبه اشاره شده است. آنجا که درباره دلیل «برگزیدگى امامان» می‏خوانیم: «بعد ان شرطت علیهم الزهد فى درجات هذه الدنیا الدنیه و زخرفها و زبرجها فشرطوا لک ذلک و علمت منهم الوفاء به فقبلتهم و قرّبتهم و قدمت لهم الذکر العلى والثناء الجلى واهبطت علیهم ملائکتک و کرمتهم بوحیک و رفدتهم بعلمک»؛ [آنان را برگزیدى...] بعد از آنکه بر آنها شرط کردى نسبت به دنیا و زینت زیورها زهد بورزند، آنان نیز این شرط را پذیرفتند و دانستى که آنان به آن شرط وفا دارند. پس آنها را پذیرفتى و به خود نزدیک ساختى و یاد بلندو ستایش ارجمند را براى ایشان پیش فرستادى و فرشتگانت را بر آنان فرو فرستادى و به وحى خود آنان گرامى داشتى و آنان را به بخشش علم خود میهمان کردى ...»

در پایان باید به نکته مهم معرفتى دیگر توجه داشت که این «علم و عصمت موهبتى» به عنوان پایه و (Base) می‏باشد و معصومان با اراده خویش و با سعى و تلاش و عبادت و دعایى که به درگاه خداوند دارند به مقامات عالی‏ترى از علم و عصمت دست می‏یابند. چنان که درقرآن مجید از زبان پیامبرصلى الله علیه وآله می‏خوانیم: «و قل رب زدنى علما»(5)؛ «و بگو پروردگارا بردانشم بیفزایى».

پیامبران و امامان‏علیهم السلام داراى اراده بشرى می‏باشند و براى تحصیل هر چه بیشتر مقامات معنوى، به سعى و تلاش می‏پردازند و اهل صبر و جهاد و زهد و تقوا و... می‏باشند

 و همین عبادت‏ها و صبر و جهادهاى بیشتر است که با اختیار و اراده انجام می‏شود و موجب برترى برخى از پیامبران بر دیگر پیامبران می‏شود.

«تلک الرسل فضلنا بعضهم على بعض»؛(6) «برخى از آن پیامبران را بر برخى دیگر برترى بخشیدیم...».

بنا بر آن چه گفته شد علم و عصمت موهبتى امامان، به جهت مسۆولیتى است که براى هدایت جامعه بر عهده آنان گذاشته شده است و این یک اصل عمومى و یک سنت الهى است، بدون آنکه تبعیض ناروایى باشد که رسیدن به مقام امامت همراه با دارا شدن برخى مقامات ویژه معنوى باشد، چنان که درباره هنگامه به امامت رسیدن امام هادی‏علیه السلام می‏خوانیم: «یکى از یاران ایشان به نام «هارون بن فضیل» در کنارشان بود که ناگاه امام فرمودند: «انا لله و انا الیه راجعون» ابى جعفر [امام جوادعلیه السلام ]درگذشت. به حضرت عرض شد: از کجادانستنید؟ فرمودند: زیرا فروتنى و خضوعى نسبت به خدا در دلم افتاد که برایم سابقه نداشت».(7)

این نشانه همان علم موهبتى ویژه است که در زمان تصدى امامت ظهور بیشترى پیدا مى کند.

ناگفته نماند، دسترسى به مقام «عصمت» و راه‏یابى به مقامات «علمى و معنوى» اختصاصى به پیامبران و امامان ندارد؛ بلکه براى همگان میسر است. چنان که حضرت زینب‏علیها السلام تا مرز عصمت پیش رفته بود و حضرت عباس‏علیه السلام به مقامات عالى معنوى دست یافته بود و درباره بسیارى از علما و اولیا به عنوان «تالى تلو معصوم» [نزدیکان به مرز عصمت ]از آنان یاد می‏شود.

بنابر آیه شریفه «الله اعلم حیث یجعل رسالته؛ خداوند بهتر مى داند رسالت خویش را در کجا قرار دهد.» (انعام، آیه 124)

و همچنین براساس متن اول دعاى ندبه و دیگر منابع روایى، خداوند از قبل مى داند که پیامبران و امامان به اختیار خود تحمل مسۆولیت رهبرى جامعه را دارند و نسبت به دنیا، زهد دارند. لذا آنان را به عنوان پیامبر و امام برگزید. پس از به دنیا آمدن نیز آنان با اختیار خود این شایستگى را نشان دادند.

 

پى نوشت ها:

1) مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، ج 10، ص 170.

2) اعراف (7)، آیه 175.

3) سجده (32)، آیه 24.

4) انعام (6)، آیه 124.

5) طه (20)، آیه 114.

6) بقره (2)، آیه 253.

7) کلینى، اصول کافى، ج 3، ص 218، ح 984.

بخش اعتقادات شیعه تبیان

گردآوری توسط بخش نبوت سایت آکاایران
تبلیغات