خداشناسی عقلی، فاتح قله خداشناسی عقلی - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد خداشناسی عقلی، فاتح قله خداشناسی عقلی ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر لینک +خداشناسی +عقلی را کلیک نمایید و یا در دسته از سایت دین و زندگی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

در این بخش از سایت آکاایران مطالبی درمورد خداشناسی عقلی را برای شما آماده کرده ایم ، امیدواریم که مورد توجه شما قرار گیرد.

به نقل از آکاایران: از مهم ترین مسائل اعتقادی، بحث توحید و اثبات وجود خداوند متعال است که همواره علمای اسلامی سعی نموده اند آن را به بهترین وجه و با مستدل ترین براهین اثبات نمایند. در این مقاله می کوشیم به بررسی این موضوع بپردازیم.

کلیه براهین خداشناسی را به سه قسم تقسیم کرده اند:

اول، در دسته ای از براهین، راه رهرو و هدف از یکدیگر تفکیک می شوند. در واقع باید دانست که در هر حرکت فکری و سیر عقلانی سه چیز یعنی سالک، مسلک و مقصد (یا رهرو و راه و هدف) مطرح است. برخی از براهین خداشناسی که این سه موضوع از یکدیگر جدا می شوند عبارتند از برهان حرکت، برهان نظم و برهان حدوث.

آکاایران: برهان نظم برهانی طبیعی و یا فلسفی است زیرا اگر مراد از حرکت، حرکت جوهری باشد برهان فلسفی است و اگر حرکت در اعراض باشد، برهان طبیعی است. برهان نظم برهانی علمی است و برهان حدوث برهانی کلامی به شمار می رود. سالک نیز کسی است که اقامه برهان می کند و مسلک و یا راه، خود برهان و مقصد اثبات خداوند متعال است. بنابراین هر سه امر به حسب خارج از یکدیگر تفکیک می شوند. به طور کلی تمامی براهینی که در آن ها برای اثبات وجود خدا از آیات آفاقی استفاده می شوند این چنینند.

اگر پیشرفت در برهان صدیقین را کاستن از مقدمات فلسفی بلکه حذف آن ها بینگاریم، باید اعتراف کنیم که علامه طباطبائی (ره) بر اوج قله بلند برهان صدیقین گام نهاده و فاتح این قلّه است

براهین دسته دوم:

در دسته ای دیگر از براهین خداشناسی سالک و مسلک یکی و مقصد تفکیک می شود. همه براهینی که در آن ها برای اثبات خداوند از آیات انفسی استفاده می شود در این گروه جای دارند. در واقع انسان و نفس او و مراتب و قوای آن دارای شگفتی های و عجایبی هستند که برای اثبات خداوند از آن ها استفاده می شود. طبعاً براهینی که در آن ها سالک و مسلک یکی و مقصد جدا باشد بر براهینی که در آن ها هر سه از هم جدایند ترجیح دارد و اگر سالک بتواند خویشتن خویش را مسلک و روش قرار دهد بهتر از این است که پای عبور بر خویشتن خویش نهد و به سراغ غیر خویش برود.

 

راه صدیقین در خداشناسی!

بر خلاف آنچه در دو قسم اول و دوم گفتیم در قسم سوم مسلک و مقصد یکی است. در این باره ملاصدرا از عرفا و فلاسفه بزرگ اسلامی می گوید: «راه صدیقین همان است که از خدا متوسل به خدا می شوند و بر او استدلال می کنند و به وجود او بر وجود سایر اشیاء شاهد می آورند نه به وجود اشیاء بر او.» همچنین می گوید: طریقه صدیقین بر طریقه نفس و سایر طرق بدین جهت برتری دارد که سالک (راه حق) و مسلک (یعنی راه) و مسلوک منه (یعنی مبدأ سیر و سلوک) و سلوک الیه (یعنی هدف و نهایت و غایت سیر) همگی یکی است.

زیرا سالک وجود است و مسلک نیز درجات و مراتب وجود و مسلوک منه مرتبه ای از مراتب وجود یا وجود مطلق و حقیقت وجود و مسلوک الیه مرتبه نهایی و مرتبه عالی وجود است. آیه شریفه « شهد الله أنه لا اله الا هو، (آل عمران/ 18) نیز ناظر به طریقه صدیقین است.»

برهان صدیقین از ابتدا تا انتها!

همان طور که گفته شد یکی از بهترین و مهم ترین براهین در اثبات خداوند متعال براهینی است که "برهان صدیقین" نامیده می شود. این برهان نخستین بار توسط ابن سینا در کتاب اشارات وی طرح شده است و عنوان صدیقین را نیز خود بوعلی بر آن نهاده است. پس از او تقریرات بسیاری درباره این برهان  توسط حکمای اسلامی ارائه گردیده است به طوری که مرحوم مدرس آشتیانی از اندیشمندان بزرگ شیعی نوزده تقریر را در باره این برهان جمع آوری نموده است که تا زمان او بر این برهان وجود داشته است. در واقع هر کسی در حدّ توان خود سعی کرده است که بر قله بلند برهان صدیقین گام نهد. آن که بالاتر رفته از تعداد مقدمات و مبانی کاسته و مسئله را به گونه ای مطرح کرده که متعلّم را به تعداد کمتری از مسائل فلسفی نیازمند کند. اگر پیشرفت در برهان صدیقین را کاستن از مقدمات فلسفی بلکه حذف آن ها قرار دهیم باید اعتراف کنیم که علامه طباطبائی (ره) بر اوج قله بلند برهان صدیقین گام نهاده و فاتح این قلّه است.

اثبات خداوند مترتّب بر هیچ یک از مسائل فلسفی نیست بلکه خود اولین مسئله فلسفی است

 

 

علامه طباطبائی در اوج قله صدیقین!

علامه (ره) می فرمایند: «واقعیت هستی که در ثبوت آن هیچ شکی نداریم هرگز نفی نمی پذیرد و نابودی بر نمی دارد. به عبارت دیگر واقعیت هستی بی هیچ قید و شرطی واقعیت هستی است و با هیچ قید و شرطی لا واقعیت نمی شود و چون جهان گذران و هر جزء از اجزاء جهان نفی را می پذیرد پس عین همان واقعیت نفی ناپذیر نیست بلکه با آن واقعیت، واقعیت دارد و بی آن از هستی بهره ای نداشته و منتفی است... و به عبارت دیگر، او خودش عین واقعیت است و جهان و اجزای آن با او واقعیت دار و بی او هیچ و پوچند.»

 

در این برهان که نیازی به هیچ یک از مبانی فلسفی وجود ندارد امتیازات بسیاری وجود دارد که عبارتند از:

1- اثبات خداوند مترتّب بر هیچ یک از مسائل فلسفی نیست بلکه خود اولین مسئله فلسفی است.

2- واقعیت صرف که پذیرای عدم واقعیت نیست همان خداوند متعال است که منحصر به فرد و یگانه است.

3- طبق این بیان اصول وجود بدیهی است نه نظری.

4- بیان علامه طباطبائی (ره) با ظواهر کتاب و سنّت سازگارتر است.

5- واقعیت صرف معلم از نظر ذات و هم از نظر صفات کمالی پذیرای نقصان و فقدان نیست.

6- در این بیان، واقعیت صرف هم طریق و هم مقصد است.

 

نتیجه:

برهان صدیقین با تقریری که علامه طباطبایی (ره) ارائه فرمودند را می توان به تعبیر اهل فسلفه، «برهانِ اَسَدّ و اَخْصَر» یعنی "محکم­ترین و کوتاه­ترین برهان" در اثبات وجود خداوند نامید.

 

منابع:

1- الاشارات و التینهات- ابن سینا- نمط چهارم

2- اصول فلسفه و روش رئالیسم- علامه طباطبائی(ره)- مقاله چهاردهم

3- شرح حکمت متعالیه- آیت الله جوادی آملی- ج ششم

4- براهین اثبات خدا- آیت الله جوادی آملی

5- مقالات فلسفی- شهید مطهری

6- شرح و پاورقی اصول فلسفه و روش رئالیسم- شهید مطهری

7- هستی و علل آن- دکتر احمد بهشتی- ج اول از مجموعه شرح اشارات ابن سینا.

8- اسرار آیات- صدر المتألمین ملاصدرای شیرازی

 

 گردآوری: بخش دین واندیشه آکاایران
خداشناسی عقلی، فاتح قله خداشناسی عقلی گردآوری توسط بخش اعتقادات شیعه سایت آکاایران

اخبار اکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات