نگاهی به آیین های عید فطر در ایران و چند کشور اسلامی دیگر

ایسنا:به گفته یک دوستدار میراث فرهنگی؛ همان گونه که به جا آوردن فرایض و آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در روزهای اولیه و میانی در بین اقوام و ملل مختلف متفاوت و زیبا است روزهای پایانی آن نیز در بین اقوام مسلمان به شیوه های متفاوتی به اجرا گذاشته می شود...

نگاهی به آیین های عید فطر در ایران و چند کشور اسلامی دیگر - آکا

قاسم منصور آل کثیر در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) در خوزستان بیان کرد: قوم های مختلف مسلمان همچون عرب های خوزستان در ماه مبارک رمضان برای خود آیین های جالب توجهی دارند. برای نمونه می توان به مسلمانان اندوزی اشاره کرد. ماه مبارک رمضان در کشور اندونزی با برگزاری مراسمی به نام "حلال به حلال" به معنی روز مصالحه و آشتی در مساجد همراه است. در شب عید فطر نیز مسلمانان اندونزی به کوچه و خیابان‏ها می روند و ندای الله اکبر را سر می‏دهند و با زدن طبل و نواختن موسیقی عید فطر را به یکدیگر تبریک می‏گویند. مسلمانان هندی نیز در پایان ماه رمضان جشن می گیرند. یکی از آداب و رسوم زیبای مسلمانان هند این است که در این روز دختران هندی حنا به دست های خود می بندند.
وی افزود: در مالزی عید فطر را بیشتر به نام های "هری رایا" و یا "عیدالفطری" می خوانند. هری رایا در لغت به معنی "روز جشن" است. در فرهنگ مالزی شب بیست وهفتم ماه رمضان "توجوه لیکور" خوانده می شود که به معنی عدد بیست و هفت است. در طی این شب ها مردم این کشور با روشن کردن شمع ها و چراغ های نفتی که پلیته نامیده می شود در جلوی خانه ها و آذین بندی و چراغانی کردن خیابان ها به استقبال عید فطر می روند. عید سعید فطر در کشو های حوزه خلیج فارس نیز از رنگ و بوی خاصی برخوردار است. آن طور که شنیده ایم در این کشو رها روز عید فطر درب های کاخ برای دیدار از پادشاه یا امیر آن سرزمین باز است.

او خاطر نشان کرد: در مصر نیز آداب و رسوم جالبی وجود دارد. مسلمانان مصر مانند دیگر مسلمانان جهان عید سعید فطر را گرامی می دارند. آن ها یک هفته قبل از فرا رسیدن عید فطر به استقبال این روز رفته و مراسم خاصی که برگرفته از میراث گذشتگان آنها است و با گذشت زمان نیز آن را حفظ کرده اند برگزار می کنند. جالب تر آن که شب عید فطر مصری ها آوازهای خاصی که یکی از آن ها "این شب عید" است را می خوانند. در امارات متحده عربی نیز هم چون عرب های خوزستان به دلیل داشتن مراسم قبل از عید معمولا یک روز قبل از فرا رسیدن عید نیز تعطیل است.

آل کثیر توضیح داد: در کشور ما در بین اقوام مختلف در روزهای پایانی ماه مبارک آداب و رسومی وجود دارد از جمله هموطنان ترکمن هستند که سه روز قبل از فرا رسیدن عید فطر به نظافت و خانه تکانی می پردازند که به کرگون (روز نظافت و خانه تکانی) مشهور است. روز بعد از کرگون، "قوقین" نام دارد. قوقین از ریشهٔ «قوق» یعنی (بو ) برگرفته شده است. در این روز نان های روغنی به نام «چاطوقی»، «پوستیق»، «بؤرک» و «بیشمه» پخته و میان همسایه ها و خویشاندان پخش می کنند. اقوام هموطن دیگرمان همچون کردها، بلوچ و....نیز آداب و رسومی زیبایی دارند.

وی ادامه داد: مردم عرب خوزستان دارای آداب و رسوم جالبی هستند. البته دقت بفرمایید وقتی می گویم عرب های خوزستان منظور این نیست که دیگر عرب های ایران این رسوم ها را ندارند بلکه به دلیل کثرت جمعیت عرب ایران در خوزستان این را بیان می کنم و شما آن را تعمیم به کل عرب های ایران بدهید زیرا مراد کل عرب های ایران است که چنین رسوم هایی در بین آن ها جاری است؛ چه در خوزستان باشد چه خارج از آن. در شهر های متعدد ایران همانند مشهد، شیراز، بوشهر، بندرعباس و ایلام نیز اقوام عرب وجود دارد. از جمله این مراسم سنتی می توان به روزهای پایانی ماه مبارک رمضان اشاره کرد. 2 روز پایانی ماه رمضان در بین عرب های خوزستان دارای اسامی خاصی هستند.

این دوستدار میراث فرهنگی گفت: عرب های خوزستان روز دوم قبل ازعید را "ام الوسخ" و یک روز مانده به عید را "ام الحلس" می نامند. ام الوسخ به معنای روز "چرکین" می باشد. در این روز مردم عرب به نظافت خانه های خود می پردازند، اجناس جدید برای منزل خرید می کنند و خانه را برای فرا رسیدن عید و اکرام مهمان تمیز و آماده می کنند. روز بعد از ام الوسخ را ام الحلس می نامند. ام الحلس نیز که نامی محلی و قدیمی می باشد به معنای روز نظافت و رسیدگی شخصی که در آن جوانان به ظاهر خود رسیدگی می کنند. البته واژه حلس دیگر کمتر به کار برده می شود و می توان گفت ام الحلس متضاد و نقطه مقابل ام الوسخ است. عرب های خوزستان برای خرید عید در روزهای پایانی ماه مبارک روانه بازار شده و از کوچک تا بزرگ آن ها لباس های جدید و نو می خرند.

او یادآور شد: در این روزها شاهد ازدحام زیادی در بازار شهر ها به خصوص اهواز هستیم. خرید های عید نیز جالب توجه است. به غیر از لباس های نو و لباس های محلی هم چون دشداشه، عگال، شیله (روسری) و عبا خرید های سنتی نیز در سبد خرید مردم مشاهده می شود. از جمله می توان به خرید عود، بخور و دله های قهوه که عرب ها برای پذیرایی و اکرام مهمانان خود و جوشاندن قهوه در آن استفاده می کنند، نام برد. نحوه پذیرایی و تعارف قهوه دارای آداب خاص و منظمی است. در شب عید و هنگام اعلام رؤیت هلال ماه مردم عرب طبق عادات خود در مساجد تکبیرگویان این عید را اعلام می کنند به طوری که صدای تکبیر فضای عرفانی خاصی را برای دقایقی در شهر ها به وجود می آورد. در این روز بچه ها در کوچه و پس کوچه ها به شادی و سرور می پردازند.


آل کثیر تصریح کرد: در روز عید فطر اگر کدورتی در میان بزرگان بوده گذشت کرده و آن را با روبوسی کنار می گذارند. در روز عید فطر بعد از به جا آوردن فرایض ماه مبارک رمضان و نماز عید از آداب و رسومی گه اجرا می شود و هم چنان پا به جا مانده این است که افراد یک محله در ابتدا برای تبریک عید به خانه همسایه های عزادار محله خود می روند و برای آنان دعای سالی خوش و بی مصیبت می کنند. پس از آن نوبت به بزرگان محله می رسد. از جمله حرکات زیبایی که در روز عید شاهد آن هستیم باز بودن درب خانه ها می باشد که همسایه ها با شعارهای "یا الله" و "عیدکم مبارک یا اهل البیت" وارد خانه ها شده و جملات "عیدکم مبارک" و "ایامکم سعیده "و "الله ایعوده علیکم بخیر و عافیة" که ورد زبان کوچک و بزرگ و زن و مرد است را از آنان به گوش می رسد. در میان عشایر نیز مردم با "هوسه" و پایکوبی کوچه های محلات را طی می کنند و به سراغ بزرگ محله و قبیله رفته و در مضیف (مکان پذیرایی) گرد هم جمع می شوند. برخی در این مجلس به شعرسرایی می پردازند و ترنم شنیدن صدای شعرهای شعبی (شعرهایی با زبان گفتار) گوش ها را نوازش می دهد.

وی افزود: نکته قابل توجه ای که امسال شاهد آن هستیم تعطیلات سه روزه عید است که باعث خوشنودی بسیاری از اقوام شامل عرب های خوزستان شده و این مهم باعث آسودگی خاطر مردم برای رسیدگی به خریدهای عید و دید و بازدیدهای بسیار آنان شد. در این جا از کلیه متولیان امر در خوزستان و مقام ریاست جمهوری برای عنایت به مراسم عید فطر و تعطیلی سه روزه آن تشکر خود را به جا می آورم. نباید فراموش شود که عید فطر از اعیاد اسلامی در کشورمان است. با این حال نگاه به این عید اسلامی در مناطق مختلف ایران متفاوت است. به عنوان مثال در تهران و مناطق مرکزی و شمال غرب ایران، عید فطر حداکثر عید اسلامی ساده و عادی است و آیین های آن نیز به برگزاری نماز عید فطر و تبریک معمولی خلاصه می شود اما در دیگر مناطق ایران روز عید فطر، عید معمولی و روز عادی نبوده بلکه مراسم و آیین های سنتی بسیاری همان گونه که پیش تر ذکر کردم برای این عید وجود دارد.

این دوستدار میراث فرهنگی بیان کرد: تمامی آداب و رسوم ذکر شده جزوی از فرهنگ، هویت و باورهای این بخش از مردم کشور است. وجود این آیین ها و عدم استحاله آنها نشان دهنده فرهنگ و هویتی ریشه دار در میان آنان است. به جا آوردن آن همه رسومات و دید و بازدید ها آن هم در یک روز واقعا برای هموطنانی که این عید به عنوان عید اول آنان محسوب می شود کم لطفی بود. همیشه این سوال برای ما مطرح بوده که آیا تمام مراسم های عید ملی نوروز را می شود در یک روز به جا آورد؟ زیرا عید فطر و آیین های قبل، هنگام عید و بعد از آن به حدی برای مردم عرب خوزستان زیاد هستند که در یکی ـ دو روز نمی توان آن ها را خلاصه کرد. در آخر گفته ام را با جمله ای از امام علی (ع) درباره عید فطر به پایان می ر سانم: «انما هو عید لمن قبل الله صیامه، و شکر قیامه، و کل یوم لا یعصى الله فیه فهو یوم عید».


ویرایش وتلخیص:آکاایران

تبلیغات