اعجاز جامعیت قرآن

اعجاز جامعیت قرآن - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد اعجاز جامعیت قرآن ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر لینک +اعجاز +جامعیت +قرآن را کلیک نمایید و یا در دسته از سایت دین و زندگی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

در این بخش از سایت آکاایران مطالبی درمورد اعجاز جامعیت قرآن را برای شما آماده کرده ایم ، امیدواریم که مورد توجه شما قرار گیرد. 

به نقل از آکاایران: قرآن پیام حیات بخش و جاویدانی است که برای هدایت بشریت به سوی سعادت نازل شده است و انسان ها را به علم، پاکی و صداقت فراخوانده، حیات طیبه را به آنها می نمایاند.

جامعیت قرآن

این نوشتار در پی آن است تا دیدگاه های مختلف درباره جامعیت قرآن را بررسی کند. و به پرسش های زیر پاسخ دهد:

الف) آیا قرآن شامل تمام علوم و فنون و قوانین اجتماعی، حقوقی و... است؟

ب) آیا قرآن فقط در صدد بیان مطالب اُخروی و معنوی است و کاری با زندگی مادی و دنیوی انسان ندارد؟

ج) آیا قرآن توان پاسخ گویی به نیازهای انسان در عصر حاضر را دارد؟

در پاسخ به این پرسش ها که در حقیقت سؤال از جامعیت قرآن در پاسخ گویی به نیازهای اخروی و دنیوی انسان است، سه دیدگاه عمده قابل طرح است، که به طور مختصر به نقد و بررسی آنها خواهیم پرداخت:

 

دیدگاه اول: قرآن جامع همه علوم و فنون است.

برخی از صاحب نظران1 مسلمان بر این نظر هستند که همه علوم و فنون و مطالب حتی فرمول های ریاضی، فیزیک و شیمی در قرآن وجود دارد و قابل استخراج می باشند. آنان می گویند: همه علوم اولین و آخرین در قرآن وجود دارد.2 این گروه به آیاتی از قرآن کریم استدلال می کنند که می فرماید:

«وَ نزَّلْنا عَلَیْکَ الکِتابَ تبْیناًّ لِکُلِّ شیءٍ»3 و کتاب را بر تو نازل کردیم در حالی که بیان کننده همه چیز است». و نیز «وَ لارَطْبٍ وَلایابِسٍ الّا فی کتابٍ مُبین»4 و هیچ تر و خشکی (در جهان) نیست مگر آن که در کتاب مُبین (نوشته شده) است.

آنان در این راستا به آیات دیگری از قرآن کریم نیز استدلال می کنند که ادعا می شود به علوم ریاضی، ماشین سازی، میکروب شناسی، شیمی و هندسه اشاره دارد.5 و برخی اوقات به مسئله ی بطون قرآن استدلال می کنند. یعنی هر آیه ای ظاهر و باطن دارد. باطن قرآن برای همه افراد قابل فهم نیست و بسیاری از این علوم مربوط به آن است.6

کشفیات و اختراعات جدید در قرون اخیر ـ که بسیاری از حقایق قرآن (مثل زوجیت گیاهان ـ حرکت زمین و...) را اثبات کرده است ـ این دیدگاه را تقویت می کند.7

قرآن نه مانند تورات است که در سراسر آن سخنی از معاد نمی گوید و نه مانند انجیل، که همه توجه آن به آخرت معطوف باشد

نقد دیدگاه اول

این دیدگاه از چند جهت قابل نقد است:

1 . ظهور آیاتی که به عنوان دلیل آورده شده بود (مبنی بر این که همه چیز در قرآن است) قابل قبول نیست. زیرا از طرفی این مطلب بر خلاف بداهت است؛ یعنی هر کس قرآن را مطالعه کند متوجه می شود که فرمول های ریاضی، فیزیک و شیمی و امثال آنها در ظواهر قرآن وجود ندارد و از طرف دیگر بسیاری از مفسران این عمومیت و شمولِ ظواهر آیات قرآن را انکار کرده اند و گفته اند که قرآن بیان کننده هر چیزی است که مربوط به هدایت بشر باشد. یعنی این آیه مخصوص امور دینی است.8 برخی دیگر از مفسران گفته اند که ممکن است مقصود از لفظ «کتاب» در آیه شریفه قرآن «علم الهی» یا «لوح محفوظ» و یا «امام مبین» باشد.9

2 . ظهور آیاتی که برای اثبات علوم ریاضی، هندسه و... در قرآن استدلال کرده اند بسیار ضعیف است و گاهی اصلاً دلالتی بر این مطلب ندارد. (البته اشاره ها و مثال های علمی در قرآن وجود دارد که در دیدگاه سوم توضیح داده می شود).

3 . در مورد بطون قرآن باید گفت که این مورد از بحث خارج است، زیرا آنچه برای انسان های معمولی (غیر از پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ و ائمه ـ علیهم السّلام ـ ) قابل دسترسی است، همین ظواهر قرآن است که مربوط به هدایت بشر است نه علوم و فنون.

 

دیدگاه دوم: قرآن فقط کتاب آخرت است

اعجاز جامعیت قرآن,اعجاز جامع بودن قرآن,معجزه جامعیت قرآن
جامع بودن قرآن

برخی از صاحب نظران بر این نظر هستند: «قرآن برای بیان احکام آخرت و مسایل جنبی آن آمده است».10 اینان، شأن قرآن را بالاتر از آن می دانند که درباره مسایل این دنیای خاکی سخن گوید. اگر قرآن گاهی از مسایل این جهان (اعم از اشاره های علمی و تکوینی مثل هفت آسمان ـ حرکت خورشید و... و یا مطالب حقوقی و اجتماعی مثل حدود، ارث، ربا و... و یا هنگامی که از جن، روح و... یاد می کند) برای همراهی با فرهنگ زمانه بوده است، نه این که در مقام بیان حقایقی باشد. این ها می گویند:

«معقول نیست که از کتب مقدس دینی، چه قرآن و چه غیر آن انتظار داشته باشیم که در صدد تشریح و حتّی اشاره به چگونگی آسمان و جهان باشند». بر طبق این دیدگاه قرآن وام دار مسایل رایج زمان خویش است و «قرآن زبانی دیگر دارد. قرآن در مقام بیان مسایل معنوی و اخلاقی و تربیتی است». کتاب خدا در نهایت انسان ها را دعوت می کند که قشر و پوسته قرآن را فروگذارند و با عقل خود به حل و فصل همه امور بپردازند.11

از ظاهر سخنان این افراد بر می آید که قرآن جامع مسایل مربوط به آخرت است و از مسایل دنیوی بیگانه است. هر چند ممکن است که این دیدگاه به طور کامل مورد قبول همه طرفداران این دیدگاه نباشد.

از طرفداران این دیدگاه می توان به ابواسحاق شاطبی (790 ق) اشاره کرد که به این نظریه تصریح می کند.12 هم چنین از لازمه سخن برخی از نویسندگان معاصر که می گویند اشارات علمی و احکام حقوقی، جزائی و اجتماعی اسلام بازتاب فرهنگ زمانه است13 همین نظریه استفاده می شود. از سخن این دسته اخیر چنین برمی آید که قرآن در دنیای فعلی قابل اجرا نیست. زیرا احکام آن مربوط به عصر پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ بوده است و در دنیای کنونی انسان باید بر طبق عقل عمل کند.

دلایل صاحبان این دیدگاه به طور عمده عبارت است از:

1 . تأثیر فرهنگ زمانه عصر پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ در قرآن کریم؛ برای مثال قرآن از روح و جن و حدود جزایی سخن گفته است که در میان عرب رایج بوده است.

2 . قرآن به زبان قوم سخن گفته است.14 بنابراین مطالبی که در میان مردم رایج بوده و جزیی از فرهنگ آنان بوده است در قرآن راه پیدا کرده است.15

امـا در مـورد «فرهنـگ زمانه» بایـد گفت که قرآن کریم در مورد فرهنگ زمانه عرب معـاصر پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ بـه صـورت گزینشی عمل کرده است. یعنی عناصر منفـی آن فرهنگ را رد کرده و نپذیرفته است. برای نمونه می توان به نفی زنده به گور کردن دختران (تکویر/ 8) و ردّ قانون ظهار که در عرب مرسوم بوده است (احزاب/4) و نفی بت پرستی و شرک که عقیده رایج عرب بوده است اشاره کرد

نقد دیدگاه دوم

همان گونه که دیدگاه اول (وجود همه علوم بشری در قرآن) راه افراط را در پیش گرفته بود. این دیدگاه نیز راه تفریط را پیموده است. در حالی که قرآن کتابی معتدل است که، همیشه راه میانه و اعتدال را حفظ کرده است. یعنی هم به دنیا و هم به آخرت توجه نموده است. قرآن نه مانند تورات است که در سراسر آن سخنی از معاد نمی گوید و نه مانند انجیل، که همه توجه آن به آخرت معطوف باشد.16 همان طور که در قرآن بیش از 1200 آیه (یک پنجم قرآن) مربوط به معاد است بیش از 750 آیه نیز مربوط به طبیعت و جهان اطراف ماست.

بسیاری از آیات قرآن مسایل اجتماعی و حقوقی مثل ولایت، اطاعت از پیامیر ـ صلی الله علیه و آله ـ و جانشینان ایشان، مسایل جنگ و جهاد و دفاع، حرمت ربا، حلال بودن معاملات، حقوق زن و شوهر، مبارزه با مفاسد اجتماعی مانند زنا و موارد دیگر را بیان می کند (در دیدگاه سوم به این مطلب بیشتر می پردازیم). با این حال آیا می توان گفت که قرآن فقط مربوط به مسایل معنوی و آخرتی است؟ اگر این گونه از آیات قرآن را کنار بگذاریم ما شاید مجبور شویم قرآن را نصف کنیم.

از طرف دیگر این دیدگاه مستلزم ناقص بودن قرآن است. یعنی قرآن به بُعد معنوی انسان توجه کرده ولی به بُعد مادی انسان و دنیایی که مزرعه آخرت است توجه نکرده است و اما در پاسخ به دلایل و استدلال های این گروه باید گفت: «لسان قوم» در لغت و اصطلاح مفسرین به معنای «لغت قوم»18 است. یعنی پیامبر اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ که عرب بوده است به زبان عربی سخن گفته است تا مردم سخن ایشان را زودتر و بی واسطه بفهمند. پیامبران دیگر نیز هر کدام به لغت قوم خود سخن گفته اند. بنابراین سخن گفتن به «لغت قوم و مردم» مستلزم پذیرش تمام فرهنگ آنان نیست. بلی، قرآن هم چون هر کتاب دیگر که به زبان یک ملت نوشته می شود از لغت ها، تشبیه های و کنایه های آنها استفاده کرده است. ولی این به معنای پذیرش خرافات و مطالب خلاف علمی آن قوم نیست.

اما در مورد «فرهنگ زمانه» باید گفت که قرآن کریم در مورد فرهنگ زمانه عرب معاصر پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ به صورت گزینشی عمل کرده است. یعنی عناصر منفی آن فرهنگ را رد کرده و نپذیرفته است. برای نمونه می توان به نفی زنده به گور کردن دختران (تکویر/ 8) و ردّ قانون ظهار که در عرب مرسوم بوده است (احزاب/4) و نفی بت پرستی و شرک که عقیده رایج عرب بوده است اشاره کرد. از طرف دیگر قرآن عناصر مثبت فرهنگی عرب را تأیید کرده است. زیرا بسیاری از این عناصر مثبت، ریشه در ادیان الهی مانند دین حنیف حضرت ابراهیم ـ علیه السّلام ـ داشته است. مثل پذیرش مراسم حج.

بر این اساس قرآن تابع محض فرهنگ زمانه خویش نبوده است و نمی توان گفت احکام قرآنی مثل حدود، حج، حرمت ربا و... را باید گنار گذاشت به دلیل آن که از فرهنگ زمانه عرب ناشی شده است. زیرا همه این ها احکام الهی است که در قرآن آمده و از آنجا که اسلام و احکام آن جاودانی است اجرای این احکام نیز برای هر مسلمانی در هر زمان و مکان (مگر در شرایط ضرورت و اضطرار) لازم است.

 

[1] . از جمله ابوحامد غزالی (م 505 ق) در کتاب «احیاء العلوم» (ج1، ص 289، چاپ دارالمعرفه، بیروت) و در کتاب جواهر القرآن، فصل چهارم، ص 18.

ـ ابوالفضل المرسی (570 ـ655 ق) در کتاب تفسیر خود.

ـ بدرالدین زرکشی (م764 ق) در «البرهان» ج2، ص 181.

ـ جلال الدین سیوطی (م 991 ق) در «الاتقان فی علوم القرآن» ج2، ص 271 و ص 282، و در کتاب «الاکلیل فی استنباط التنزیل» ص2 و آخرین تمایل به این دیدگاه از آقای «رضا نیازمند» است. در نشریه بینات، سال سوم، تابستان 1375، ش10، ص 21.

[2] . ر.ک: دکتر ذهبی در التفسیر و المفسرون، ج 2، صص 482-478، وی این کلام را از ابوالفضل المرسی نقل می کند.

[3] . سوره النحل، (16)، آیه 89.

[4] . سوره انعام، (6)، آیه 59.

[5] . ر.ک: عباسعلی سرفرازی، رابطه علم و دین، ص 47 ـ 9، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

[6] . عن النبی ـ صلی الله علیه و آله ـ ما انزل الله عزوجل آیه الّا و لهاظهر و بطن... (ر.ک: میزان الحکمه، ج 8، ص و بحارالانوار، ج ، ص .

[7] . برای اطلاعات بیشتر از این دیدگاه، ر.ک: کتاب درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، انتشارات اُسوه (1375 ش) و مقاله وجود همه علوم بشری در قرآن گاهنامه ذکری (مرکز فرهنگی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه شماره 1، 1376) از نگارنده.

[8] . ر.ک: رشید رضا، المنار، ج 7، ص 395 و طنطاوی، تفسیر الجواهر، ج 8، ص 130 و ذهبی، التفسیر و المفسرون، ج 2، ص 489 و المیزان، ج 14، ص 325.

[9] . ر.ک مجمع البیان، ج 4، ص298 و الکشاف، ج 2، ص،ص 31 ـ 21، و الجواهر، ج 4، ص 37، (چاپ السلامیه) و البرهان، ج 1، ص 524.

[10] . ابواسحاق شاطبی (م 790 ق)، الموافقات، ج 2، صص 76 ـ 69 به نقل از التفسیر و المفسرون، ج 2، ص 485.

[11] . برای اطلاعات بیشتر از این دیدگاه رجوع کنید به دانشگاه انقلاب، ش 110 ص 127، به بعد مقاله مقصود فراست خواه و مجله بینات، ش 5، ص مقاله بهاء الدین خرم شاهی.

[12] . ابواسحاق شاطبی (م 790 ق)، الموافقات، ج 2، ص 76-69، به نقل از التفسیر و المفسرون، ج 2، ص 485.

[13] . برای اطلاعات بیشتر از دیدگاه رجوع کنید به دانشگاه انقلاب، ش 110، ص 127، به بعد مقاله مقصود فراست خواه و مجله بینات، ش 5، ص مقاله بهاء الدین خرم شاهی.

[14] . «و ما ارسلنا من رسولٍ الابلسان قومه» سوره ابراهیم، آیه 4.

[15] . برای اطلاعات بیشتر از دیدگاه رجوع کنید به دانشگاه انقلاب، ش 110، ص 127، به بعد مقاله مقصود فراست خواه و مجله بینات، ش 5، ص ، مقاله بهاء الدین خرم شاهی.

[16] . منظور تورات و انجیل، تحریف شده فعلی است.

[17] . ر.ک: مهدی گلشنی، قرآن و علوم طبیعت، ص 104.

[18] . ر.ک: مصطفوی: التحقیق فی کلمات قرآن. و نیز تفسیر المیزان، مجمع البیان و نمونه که در تفسیر آیه 4 از سوره ابراهیم ـ علیه السّلام ـ این مطلب را تذکر داده اند.

گردآوری: بخش دین واندیشه آکاایران

اعجاز جامعیت قرآن گردآوری توسط بخش قرآن و اندیشه قرآنی سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات