دشمن شناسی امام علی، دشمن شناسی دقیق امام علی علیه السلام - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد دشمن شناسی امام علی، دشمن شناسی دقیق امام علی علیه السلام ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر لینک +دشمن +شناسی +امام +علی را کلیک نمایید و یا در دسته از سایت دین و زندگی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

در این بخش از سایت آکاایران مطالبی درمورد دشمن شناسی را برای شما آماده کرده ایم ، امیدواریم که مورد توجه شما قرار گیرد.

دشمن شناسی از دیدگاه امیر مؤمنان(علیه السلام)

آکاایران: از اساسى‏ترین شرایط موفقیت در تمامى عرصه‏ها، شناخت دشمن است. در عرصه طبیعى، آدمى تا آن جا که دشمن را بشناسد و در دفع آن‏ بکوشد به موفقیت دست‏یافته است، ولى همین انسان ضربه‏هاى‏فراوانى از دشمن ناشناخته خود خورده است.

 دشمن شناسی

از مباحث مهم در سیره امام على(علیه السلام)، رفتار حضرت با دشمنان است.این بحث، به دشمن‏شناسى  و نیز شیوه درست‏ برخورد با دشمن مى ‏پردازد.جا دارد که سؤال شود؛دشمنان حضرت چه کسانی بودند؟

 امام على(علیه السلام) با دشمنانى مواجه بود که پیامبر(صلی الله علیه و آله)با این نوع دشمن مواجه نبود. پیامبر با کسانى مقابله کرد که با گفتار و رفتار خود زنده باد بت!! مى‏گفتند اما امام على(علیه السلام) با کسانى رو به رو بود که سابقه‏درخشانى در خدمت‏به اسلام داشتند! اهل عبادت و قرآن و شب‏زنده‏دارى بودند  با این همه از روح مکتب بى‏خبر بوده و همین‏امور، زمینه‏ساز مقابله آنان با حکومت عدالت‏گستر مولا على(علیه السلام)شد. امام على(علیه السلام) در حقیقت‏با نفاق پنهان مواجه بود و پرواضح است‏که برخورد با این دشمن به مراتب سخت‏تر از برخورد با کفر آشکاراست. بر این اساس ؛ امام على(علیه السلام) برخورد با دشمنانى این‏چنین را از مفاخر خود برمى‏شمرد و می فرمود: « ایها الناس فانى فقات عین‏الفتنه و لم یکن لیجترى‏ء علیها احد غیرى بعد ان ماج غیهبها واشتد کلبها» [1] مردم!! این من بودم که چشم فتنه را درآوردم و کسى‏جز من جرأت بر آن نداشت‏بعد از آن که امواج فتنه همه جا گسترده بود و هارى آن فزونى یافته بود.»

حکومت ‏-حدودا- پنج‏ساله امیر مؤمنان على(علیه السلام) با سه جریان مخالف مواجه بود:

 1-  جاه‏طلبان و مقام‏پرستانی  که در خط مقدم بیعت‏کنندگان بامولا على(علیه السلام) بودند و امید آن داشتند که از این راه بتوانند به‏دنیایى آباد و مقام و ریاستى که در پى آن بودند برسند، اما پس‏از آن که امام على(علیه السلام) به حکومت رسید و ارزش‏هاى الهى را به جاى‏ارزش‏هاى پوسیده جاهلى نهاد، از حکومت‏حضرتش مأیوس شده و شروع‏به مخالفت‏با آن نموده و علیه حکومت اسلامى امام على(علیه السلام) شورش‏کردند. نام این گروه در تاریخ اسلام «ناکثین‏» یا همان پیمان‏شکنان‏مى‏باشد.

2-  ظالمانى که از حکومت پیشین بهره‏ مند شده و دزدى‏ و غارت‏گرى‏ مى‏نمودند و از این راه اموال فراوانى به دست آورده ‏بودند و اینک  با سر کار آمدن حکومت عدل پرور علی (علیه السلام) مجالی برای  غارت‏گرى‏ و فساد نمی ماند و از طرفی دیگر  به شدت با ستم آنان مبارزه می شد. که این گروه در تاریخ‏اسلام به« قاسطین‏»معروفند. «قسط‏» هم به معناى عدالت و هم به‏معناى ظلم و عدول از حق آمده است. راغب در مفردات مى‏گوید:«قسط به معنى سهم و نصیب است و هرگاه سهم و نصیب دیگرى گرفته ‏شود باز به آن  قسط گفته مى‏شود که مصداق بارز ظلم است.

سست‏ترین دشمنان کسى است که عداوتش را آشکار ساخته‏است.» و از طرفی «من اظهر عداوته قل کیده آن کس که دشمنى‏اش را اظهارکرده توطئه و مکرش کم است.» و خطرناک‏ترین دشمن دشمنى است که‏دشمنى‏اش را پنهان مى‏کند همان گونه که قرآن کریم نامش را نفاق‏گذارده است

3- کوته ‏فکران و متحجرانى که فقط ظاهرى از دین را دیده بودند حقیقت آن را نفهمیده بودند و به شدت بر عقیده باطل خود استوار بودند. اینان نیز سر شورش با حکومت مولا على(علیه السلام)برآوردند. نام این گروه «مارقین‏» است و نام دیگرشان خوارج‏که بعد از داستان حکمیت ، در صفین بر ضد امام برخاستند و پرچم‏مخالفت را برافراشتند. این واژه، از ماده «مروق‏» به معناى‏پرش تیر از کمان است گویى آنها قبلا در دایره حق بودند ولى به‏خاطر تحجر و نادانى و خودخواهى از مفاهیم اسلامى و تعلیمات آن‏به دور افتادند. این سه جریان مخالف را پیامبر گرامى اسلام(صلی الله علیه و آله) در سخنان خود به‏صراحت پیش‏بینى فرموده بود؛ ابو ایوب انصارى می گوید:

امر رسول‏الله(صلی الله علیه و آله) على بن ابى طالب(علیه السلام) بقتال الناکثین و القاسطین‏و المارقین

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) به على(علیه السلام) دستور داد که با سه گروه‏ناکثین و قاسطین و مارقین پیکار کند. خود حضرت نیز در خطبه‏شقشقیه با همین نام مخالفین خود را نام برده است: «فلما نهضت‏بالامر نکثت طائفه و مرقت اخرى و قسط آخرون...» هنگامى که قیام‏ به امر خلافت کردم جمعى پیمان خود را شکستند و گروهى به‏ بهانه‏اى واهى سر از اطاعتم پیچیدند و از دین خدا بیرون پریدند و دسته دیگرى راه ظلم و طغیان را پیش گرفتند.»

تحلیل و بررسى‏عملکرد این سه جریان مخالف و موضع امام على(علیه السلام) در برابر آنها نقش ارزنده‏اى در آگاهى امت اسلامى ما از جریان‏هاى مخالف نظام و نیز الهام‏بخش نحوه برخورد با آنان خواهد بود. به یارى خداوند، بر آنیم که به تحلیل این سه جریان مخالف ازدیدگاه مولا على(علیه السلام)بپردازیم. در این جا به عنوان مدخل، بحثى پیرامون دشمن‏شناسى از دیدگاه مولى تقدیم مى‏داریم. 

 دشمن‏شناسى

از اساسى‏ترین شرایط موفقیت در تمامى عرصه‏ها، شناخت دشمن است. در عرصه طبیعى، آدمى تا آن جا که دشمن را بشناسد و در دفع آن‏ بکوشید به موفقیت دست‏یافته است، ولى همین انسان ضربه‏هاى‏فراوانى از دشمن ناشناخته خود خورده است.زیرا عدم شناخت موجب مجهز نشدن انسان به لوازمات دفاع و یا مقابله است که پیامدهای ناگواری به همراه می آورد. عنوان نمونه‏ ؛انسان از زمانى که دشمنى به نام میکرب را شناخت‏ به آسانى ‏توانست در پى دفع آن برآید و هم او چون نتوانسته است‏ عامل بیماری و شیوه پیشگیری سرطان را بشناسد هر روز قربانى‏هاى فراوانى در این راه مى‏دهد. در عرصه مسائل سیاسى و اجتماعى نیز شناخت دشمن نقش مهم و کلیدى دارد. به همین علت است که بخش عظیمى از آیات قرآن  به معرفى دشمن  می پردازد؛ معرفى شیطان، دشمنان انبیاء، کفار، مشرکان‏و منافقان و... در روایتى از پیامبر گرامى اسلام(صلی الله علیه و آله) مى‏خوانیم:«الا و ان اعقل الناس عبد عرف ربه فاطاعه و عرف عدوه فعصاه»

آگاه باشید عاقل‏ترین مردم کسى است که خدایش را بشناسد و از او پیروى کند و دشمنش را نیز بشناسد و آن گاه نافرمانیش کند. و در حدیثى دیگر از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) آمده است: مردم اگر ده چیز را مى‏شناختند سعادت دنیا و آخرتشان تأمین‏ مى‏شد :یکى از آنها شناخت ابلیس (دشمن) و یارانش مى‏باشد. امام على(علیه السلام) در نهج البلاغه شناخت دشمن را رمز بینش مى‏داند و می فرماید:«و اعلموا انکم لن تعرفوا الرشد حتى تعرفوا الذى ترکه و لن‏تاخذوا بمیثاق الکتاب حتى تعرفوا الذى نقضه و لن تمسکوا به‏حتى تعرفوا الذى نبذه...[2] و بدانید که رشد نمى‏یابید مگر که‏رشد وانهادگان را بشناسید و هرگز به کتاب خدا چنگ نمى‏زنید،مگر که فرو فکننده آن را چنان که باید شناخته باشید.» و نیز خود حضرت بخش عظیمى از تلاش خویش را در دوره حکومت‏به افشاگرى چهره‏دشمنان خود پرداخت  است .

 

اقسام دشمن

از سخنان حضرت استفاده مى‏شود که دشمن بر دو نوع است و نیازمند به دو نوع برخورد مى‏باشد:

1-دشمن آشکار

2-دشمن پنهان.

از دیدگاه امام(علیه السلام) کم ‏خطرترین دشمن، دشمنى است که دشمنى خود را آشکار کرده است:

حضرت فرمود:

«اوهن الاعداء کیدا من اظهرعداوته» [3] ؛ سست‏ترین دشمنان کسى است که عداوتش را آشکار ساخته‏است.» و از طرفی «من اظهر عداوته قل کیده آن کس که دشمنى‏اش را اظهارکرده توطئه و مکرش کم است.» و خطرناک‏ترین دشمن دشمنى است که‏دشمنى‏اش را پنهان مى‏کند همان گونه که قرآن کریم نامش را نفاق‏گذارده است. امام على(علیه السلام) در این زمینه مى‏فرماید:

به خدا سوگند من‏هم چون کفتار نیستم که با ضربات آرام و ملایم در برابر لانه‏اش‏به خواب رود تا صیاد به او رسد و دشمنى که در کمین او ست‏غافلگیرش کند

 

شر الاعداء ابعدهم غورا و اخفاهم مکیده [4]

 

بدترین دشمنان کسى‏است که عمیق‏تر بوده و بیش‏تر کیدش را مخفى مى‏دارد. » در سخنى‏دیگر فرمود:

اکبر الاعداء اخفاهم مکیده

آکاایران: بزرگ‏ترین دشمنان‏کسانى‏اند که حیله خود را بیشتر پنهان مى‏دارند. » این دشمنى‏ خطرناک‏ترین دشمنى‏ها است، و بدترین ضربه به مکتب از ناحیه‏ چنین افرادی  بوده است. امام على(علیه السلام) در این زمینه مى‏فرماید: «انما اتاک بالحدیث اربعه رجال لیس لهم خامس: رجل منافق‏مظهر للایمان متصنع بالاسلام لایتاثم و لا یتحرج یکذب على رسول‏الله صلى الله علیه و آله و سلم متعمدا فلو علم الناس انه‏منافق کاذب لم یقبلوا منه و لم یصدقوا قوله و لکنهم قالوا صاحب‏رسول الله(صلی الله علیه و آله) رآه و سمع منه و لقف عنه فیاخذون بقوله[5] افرادى‏که نقل حدیث مى‏کنند، چهار دسته‏اند و پنجمى نخواهد داشت: نخست‏منافقى که اظهار اسلام مى‏کند، نقاب اسلام را به چهره زده نه از گناه باکى دارد و نه از آن دورى مى‏کند و عمدا به پیامبر(صلی الله علیه و آله)دروغ مى‏بندد. اگر مردم مى‏دانستند که این شخص منافق و دروغ‏گواست از او قبول نمى‏کردند و تصدیقش نمى‏نمودند، اما چون از واقعیت او آگاه نیستند مى‏گویند وى صحابه رسول خدا است‏ و پیامبر(صلی الله علیه و آله) را دیده و از او حدیث‏شنیده و مطالب را از او دریافت‏کرده است‏ به همین دلیل به گفته‏اش ترتیب اثر مى‏دهند.

 

هشیارى در برابر دشمن

از نکاتى که امام على(علیه السلام) در رابطه با دشمن بر آن تأکید داردآن است که باید پیوسته هشیارى در برابر دشمن را حفظ کرد و هرگز نباید دشمن را کوچک شمرد: حضرت فرمود:«لا تستصغرن عدوا وان ضعف[6] هرگز دشمن را کوچک مشمار، هر چند ضعیف باشد.»

دانى که چه گفت زال با رستم  

                                        گرد دشمن نتوان حقیر و بیچاره شمرد

در جای دیگر فرمود: «لا تامن عدوا و ان شکر [7] از دشمن در امان نباش، هر چند از شما سپاس‏گزارى مى‏کند.» باید پیوسته دشمن را زیر نظرداشت که اگر لحظه‏اى غفلت صورت گیرد، چه بسا ضربه‏هاى آسیب‏ناپذیرى از ناحیه دشمن وارد شود امام على(علیه السلام) فرمود: «من نام عن عدوه، انبهته المکائد[8] کسى که از دشمن غفلت کند،حیله‏ها و کیدهاى دشمن بیدارش خواهد ساخت.» حضرت در عهدنامه‏ مالک اشتر بعد از آن که مالک را سفارش به پذیرش صلح شرافت‏مندانه مى‏کندمى‏فرماید: «و لکن الحذر کل الحذر من عدوک بعد صلحه فان العدوربما قارب لیتغفل فخذ بالحزم و اتهم فى ذلک حسن الظن زنهار، زنهار، سخت از دشمنت پس از پذیرش صلح برحذر باش، چرا که دشمن‏گاهى نزدیک مى‏شود که غافلگیر سازد.بنابراین دوراندیشى را به کار گیر و در این موارد خوش‏بینى را متهم کن!»

و حضرت یکی  از ویژگى‏هاى خویش را، همین هشیارى در برابر دشمن مى‏داند و مى‏فرماید:«و الله لا اکون کالضبع تنام على طول‏اللدم حتى یصل الیها طالبها و یختلها راصده[9]؛ به خدا سوگند من‏هم چون کفتار نیستم که با ضربات آرام و ملایم در برابر لانه‏اش‏به خواب رود تا صیاد به او رسد و دشمنى که در کمین او ست‏غافلگیرش کند (من غافلگیر نمى‏شوم).»  سخن مولا(علیه السلام) ضرب المثلى‏است پیرامون ساده‏لوحى و آن این است: کفتار حیوان ابلهى است و به آسانى مى‏توان آن را شکار کرد به این ترتیب که صیاد آهسته‏ با کف پاى خود یا قطعه سنگ یا چوب دستى به در لانه کفتار مى‏زند و او به خواب مى‏رود سپس او را به راحتى صید مى‏کند.

از نکاتى که امام على(علیه السلام) در رابطه با دشمن بر آن تاکید داردآن است که باید پیوسته هشیارى در برابر دشمن را حفظ کرد وهرگز نباید دشمن را کوچک شمرد: حضرت فرمود: لا تستصغرن عدوا وان ضعف هرگز دشمن را کوچک مشمار، هرچند ضعیف باشد

حضرت(علیه السلام) در برابر پیشنهادی که دیگران درباره عدم تعقیب طلحه و زبیر دادند، این سخن را فرمود - و به حق پیشنهاد فوق بسیار ساده‏لوحانه بود- چراکه نقشه این بود که آنها بصره و سپس کوفه را در اختیار خود بگیرند و معاویه با آنها بیعت کند و در شام از مردم نیز براى‏آنان بیعت ‏بگیرد و به این ترتیب بخش‏هاى عمده جهان اسلام در اختیار جاه‏طلبان پیمان‏شکن قرار گیرد و تنها مدینه در دست‏ امام على(علیه السلام) بماند.

امام على(علیه السلام) با آگاهى کامل از این توطئه به سرعت ابتکار عمل‏ را در دست گرفت و نخستین توطئه و تلاش جدایى‏ طلبان را در نطفه‏ خاموش ساخت و به آسانى بصره و کوفه و تمام عراق را نجات داد. این سخن امام على(علیه السلام) درس  و عبرتی است ‏به همه زمامداران و مسؤلان‏ کشورهاى اسلامى که براى مقابله با خطرات دشمن گاه روزها، بلکه‏ساعت‏ها و لحظه‏ها نیز در سرنوشت‏ بلاد مسلمین مؤثر است و نباید فرصت را به سادگى ازدست ‏بدهند و تسلیم پیشنهادهاى سست عافیت طلبان گردند. امام(علیه السلام) افرادى که این لحظات حساس را از دست مى‏دهند به کفتار تشبیه ‏کرده است. این تشبیه از چند جهت قابل توجه است :

 

کفتار حضور دشمن را احساس مى‏کند، ولى با زمزمه‏هاى او به‏ خواب مى‏رود خوابى که منتهى به اسارت و مرگ او مى‏شود.

کفتار در خانه و لانه خود شکار مى‏شود.

کفتار حتى بدون کم‏ترین مقاومت در چنگال دشمن گرفتار مى‏گردد و به دام مى‏افتد.

 کسانى که فرصت‏هاى زودگذر را با خوش‏باورى‏ها یا ضعف و سستى یا تردید و تأمل از دست مى‏دهند، هم چون کفتارند، به خواب مى‏روند و در خانه و لانه خود به دام مى‏افتند و مقاومتى نشان نمى‏دهند.این سخن بدان معنى نیست که بى‏مطالعه یا بدون مشورت و در نظر گرفتن تمام جوانب کار اقدام کنند، بلکه باید با مشاورانى شجاع‏ و هوشیار مسائل را بررسى کرده و پیش از فوت وقت اقدام نمایند.

 

پی نوشت:

1-نهج البلاغه،خطبه شقشقیه

2-همان

4،3-غررالحکم

5-نهج البلاغه ،خطبه 201

6-غررالحکم

7-همان

8-همان

9- نهج البلاغه ،عهدنامه نامه مالک اشتر

گردآوری: بخش دین و اندیشه آکاایران


شما احتمالا با جستجوی کلمات زیر وارد مقاله دشمن شناسی امام علی، دشمن شناسی دقیق امام علی علیه السلام شده اید چنانچه مطلب مرتبط با جستجوی شما نبوده همان کلمه را در جستجوی سایت وارد کنید

دشمن شناسی امام علی، دشمن شناسی دقیق امام علی علیه السلام گردآوری توسط بخش نهج البلاغه سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات