در این بخش از سایت آکاایران مطالبی درمورد حفظ و اعتلای جامعه را برای شما آماده کرده ایم ، امیدواریم که مورد توجه شما قرار گیرد.

عوامل حفظ و اعتلای جامعه

به نقل از اکاایران: امام علی علیه السلام درباره آثار جهاد در سرنوشت جامعه فرمود :  جهاد در راه خدا، موجب اعتلای اسلام است .

حفظ جامعه

آکاایران: از عوامل تغییرات اجتماعی از دیدگاه نهج البلاغه، جهاد است. کلیه جوامع انسانی، دفاع از کیان جامعه را به عنوان یک موضوع بسیار مهم، مورد توجه قرار داده و برای آن سرمایه گذاری و برنامه ریزی می کنند. در جوامع امروزی دنیا، هیچ کشوری نیست که خود را از ارتشی که دفاع از حریم کشور را عهده دار گردد و امنیت جامعه را تضمین نماید، بی نیاز بداند. دین اسلام نیز این دستور مهم را برای دفاع نظامی از مصالح جامعه و سرکوب دشمنان دین تشریع کرده است.

امام علی علیه السلام درباره آثار جهاد در سرنوشت جامعه، جهاد در راه خدا را موجب سربلندی اسلام و عزّت جامعه اسلامی معرفی می کند: جهاد در راه خدا، موجب اعتلای اسلام است.(1)

هر جامعه دارای مزایا و ارزش هایی است که در سایه امنیت محفوظ و محترم می ماند. اگر جوامعی این ارزش ها را نپذیرفته یا نسبت به مزایا و دارایی های آن چشم طمع دوخته باشند، ممکن است حریم آن را برای جلب منافع نامشروع خود بشکنند؛ متعرّض این جوامع گردند و امنیت آن ها را زایل سازند. بدون شک در چنین وضعیتی، جایی برای رشد متعالی جامعه مزبور نخواهد ماند و خواری، ذلت، انحطاط و زبونی نصیب آن خواهد شد. امام علیه السلام می فرماید: < هرکه جهاد را واگذارد و آن را ناخوشایند دارد، خدا جامه خواری بر تن او پوشاند و فوج بلا بر سرش کشاند و در زبونی و فرومایگی بماند.(2) حضرت در تحریض مردم به جهاد می گوید: <نمی بینید بر مرزهای شما دست افکنده اند و شهرهاتان گشوده و کشورتان ربوده است، در شهرهاتان جنگ برقرار و دشمن با شما در پیکار؟ خداتان بیامرزد! گروه گروه رو به جنگ دشمنتان روید و در خانه ها و شهرهاتان درنگ مکنید که به ستم و خواری دچار شوید>(3) و در خطبه دیگری، به صراحت ترک جهاد را عامل ذلت قوم خود می شمارد و یک قاعده کلی ارائه می دهد: «به خدا سوگند با مردمی در آستانه خانه شان نجنگیدند، جز آنکه جامه خواری بر آنان پوشاندند» .(4)

هر جامعه هنگامی عمر می کند که عوامل پیوند دهنده افراد، نهادها و بخش های آن که عبارت از عوامل ذهنی، معنوی و فرهنگی است؛ همچنان مقاوم و مستحکم باقی بماند و خللی شیرازه درونی آن را سست نکند. تواصی به ارزش ها، هنجارها و معروف های جامعه و تناهی از زشتی ها، کژی ها و منکرهای اجتماعی بر قوّت و استحکام شیرازه و نظام باطنی و معنوی جامعه می افزاید و آن را از آسیب پذیری مصونیت می بخشد

امر به معروف و نهی از منکر که دارای کارکرد مراقبت اجتماعی است، از دیگر عوامل تغییرات اجتماعی در دیدگاه نهج البلاغه می باشد. در فرهنگ اسلامی و از جمله در کلمات امام علی علیه السلام اهمیت فراوانی به این پدیده داده شده است. همچنین نظارت های رسمی که در حیطه نظام قضایی و سیاسی جا می گیرد و آن حضرت در دستوراتشان به والیان و نمایندگانشان به کرّات مورد توجه و تأکید قرار می دهد، بر نظارت اجتماعی عمومی و غیر دولتی نیز تأکید می کند؛به طوری که آن را از عوامل رشد و تعالی و یا انحطاط و سقوط جامعه می داند. امر به معروف و نهی از منکر، موجب تحکیم و تقویت باور و توجه خود آمران به معروف و ناهیان از منکر می شود.

این پدیده اجتماعی دارای آثار و نتایج گسترده ای می باشد. هر جامعه هنگامی عمر می کند که عوامل پیوند دهنده افراد، نهادها و بخش های آن که عبارت از عوامل ذهنی، معنوی و فرهنگی است؛ همچنان مقاوم و مستحکم باقی بماند و خللی شیرازه درونی آن را سست نکند. تواصی به ارزش ها، هنجارها و معروف های جامعه و تناهی از زشتی ها، کژی ها و منکرهای اجتماعی بر قوّت و استحکام شیرازه و نظام باطنی و معنوی جامعه می افزاید و آن را از آسیب پذیری مصونیت می بخشد.

از این رو،  نظارت ملی و مراقبت عمومی شرط بقای موجودیت جامعه است.(5) هم چنانکه امام علیه السلام می فرماید: <همانا خدای سبحان مردم دوران گذشته را که پیش از شما بودند از رحمت خود دور نساخت، جز برای آنکه امر به معروف را واگذاشتند و مردمان را از منکر باز نداشتند. پس خدا بی خبرانشان را به دلیل نافرمانی کردن و خردمندنشان را به دلیل مخالفت نکردن با گناه لعنت کرد> .(6)

امام علیه السلام می فرماید: هرکه جهاد را واگذارد و آن را ناخوشایند دارد، خدا جامه خواری بر تن او پوشاند و فوج بلا بر سرش کشاند و در زبونی و فرومایگی بماند

 

امر به معروف و نهی از منکر از جمله فروع دین اسلام و احکام مهمی است که کاملاً جنبه اجتماعی و عمومی دارد. اگرچه این حکم برای یکایک مۆمنان الزام شرعی دارد، آنان را به عمل وامی دارد، دیگران را نیز در عمل به احکام دین ملزم می کند و از تخلّف باز می دارد. از این رو، یک تکلیف و عبادت فردی محسوب می گردد؛ اما فلسفه تشریع و نتیجه وجودی امر به معروف و نهی از منکر، به کلّیت جامعه و فضای حاکم بر آن باز می گردد. از این رو، کسانی که به این دو امر مهم می پردازند، در واقع دست به کنش اجتماعی زده اند که آثار آن در جامعه انعکاس خواهد داشت. ترک این دو وظیفه نیز پیامدهایی در سطح جامعه خواهد داشت و خلأهایی پدید خواهد آورد. به همین علت بود که آن حضرت مۆکّداً مردم را از ترک امر به معروف و نهی از منکر پرهیز می داد و عواقب آن را گوشزد می نمود: «امر به معروف و نهی از منکر را وامگذارید تا بدترین شما حکمرانی تان را به دست نگیرند، آنگاه دعا کنید و پذیرفته نشود».(7)

اگر مردم نسبت به موقعیت اجتماعی خود و رفتار دیگران بی تفاوت باشند و احساس مسۆولیت نکنند، رفتارهای مزبور مسیر انحرافی می پیمایند و هنجارشکنی و نقض قواعد اجتماعی رواج می یابند، بر اثر فقدان واکنش های نظارتی مناسب عادی می گردند و در نهایت، نقش ها و منزلت های اجتماعی دگرگون می گردد و موقعیت های حسّاس به نااهلان سپرده شود، راه برای اصلاح مسدود خواهد شد و زمان برای ترسیم کاستی های جامعه از دست خواهد رفت.امام علیه السلام درباره آثار اصلاحی امر به معروف و نتایج نهی از منکر می فرماید: <پس آن که به کار نیک واداشت، پشت مۆمنان را استوار داشت و آن که از کار زشت منع نمود بینی منافقان را به خاک سود>.(8)

 

پی نوشت ها :

1. نهج البلاغه، خطبه 110.

2. همان، خطبه 27.

3. همان، نامه 62.

4. همان، خطبه 37.

5. مسائل جامعه شناسی از دیدگاه امام علی علیه السلام ، هیئت تحریریه بنیاد نهج البلاغه، ص 176.

6. نهج البلاغه، خطبه 192.

7. همان، نامه 47.

8. همان، حکمت 208.

گردآوری: بخش دین واندیشه آکاایران

گردآوری توسط بخش نهج البلاغه سایت آکاایران
تبلیغات