Image result for ‫حرم امام علی (ع)‬‎

تاریخچه ساخت حرم حضرت ابوالفضل

آکاایران : حرم امام علی (ع)، آرامگاه امام اول شیعیان در شهر نجف عراق قرار دارد. علی بن ابی‌طالب در سال ۴۰ قمری به دست عبدالرحمن بن ملجم مرادی کشته شد و در پشت کوفه دفن گردید که بر اساس وصیت خود وی قبر او مخفی نگه داشته شد و قرن دوم هجری، در عصر هارون الرشید، محل قبر علنی شد. به عقیده شیعیان، آدم و نوح هم در کنار علی بن ابی‌طالب دفن شده‌اند؛ همچنین جمع فراوانی از عالمان بزرگ شیعه در این حرم مدفون‌اند.در این مقاله آرامگاه حضرت علی (ع) در نجف را از جنبه‌های گوناگون به ویژه تاریخچه ساخت حرم حیدر کرار بررسی میکنیم. با آکاایران همراه باشید.

بررسی آرامگاه علی (ع) در نجف، جنبه‌های گوناگونی دارد که می‌توان همه را در دو شاخۀ تاریخ و هنر معماری گرد آورد. این مقاله به وجهۀ تاریخی موضوع اندکی بیشتر، و به جنبۀ هنری اندکی کمتر توجه دارد، زیرا پرداختن به سیمای هنری مستلزم داشتن لوازمی ویژه از جمله پژوهشهای باستان‌شناسی در محوطۀ حرم است. با این‌ حال، نوشته‌های تاریخی سیر تطور هنری آن را تا اندازه‌ای آشکار می‌سازد. آنچه امروز دیده می‌شود، درواقع سیمایی است که از سده‌های  11-12ق/17-18م باقی مانده است. همچنین شبهاتی که در درستی انتساب آرامگاه نجف شده است، در برابر گفتارهایی که آن را درست دانسته‌اند، ضعیف محسوب می‌شود.

فرزندان علی(ع) و احیاناً خواص شیعه از آغاز مکان درست قبر را می‌دانسته‌اند. گزارشهایی مختلف از قول امامان شیعه(ع) و دیگران وجود دارد که جملگی همین محل مشهور را در شهر نجف، مدفن علی (ع) دانسته‌اند، نه جایی دیگر را (نک‍ : ماهر، 124-125)؛ چنان‌ که ابن قولویه (د 368ق/979م) که زیارت‌نامه‌های مفصلی نیز ثبت کرده است (نک‍ : ص 92 بب‍ ؛ نیز نک‍ : شهید اول، 29 بب‍ )، می‌گوید: حسن (ع) پیکر پدر را پنهان از مردم کوفه نزدیک به جایی که در همان زمان نجف نام داشت، برد و در مکانی که چند پشتۀ خاک بود، دفن کرد و جای آن را خوب به خاطر سپرد (نک‍ : ص 81-82؛ ابن ابی الحدید، 4/81-82، 6/122).

 

تاریخچه ساخت حرم حضرت معصومه

در یکی دیگر از اخبار مربوط به بازیابی آرامگاه علی (ع) که گزارشی است متوسط و نه ضعیف یا قوی، این امر به دورۀ هارون‌الرشید نسبت داده شده است و در پی آن گزارشهای دیگری نیز، مانند اینکه آدم و نوح (ع) در همین جا به خاک سپرده شده‌اند، آمده است. اخبار نقل شده نشان می‌دهد که دربارۀ احداث نخستین مقبره در اوایل سدۀ 4ق/10م تردید کمتری می‌توان داشت (نک‍ : دنبالۀ مقاله).

با توجه به علایق فرهنگی خاص عباسیان، پیش از احداث آرامگاه علی (ع) نیز زمینه برای رسم عجمیِ مقبره‌سازی، در عراق مساعد بوده است، اگرچه شاهدی در اختیار نداریم که به‌طور قطع از وجود مقبره‌ای خبر دهد (نک‍ : بلر، 159). این تصور که هارون‌الرشید در اینجا آرامگاهی کوچک ساخته (نک‍ : ابن طاووس، 145)، در وهلۀ اول با اخباری که نشان می‌دهد اولین بنای آرامگاه در اوایل سدۀ 3 ق ساخته شده است، همخوان به‌نظر می‌رسد. اما با این فرض راویان شیعه یا مایل به تشیع می‌بایست به‌روشنی از آن باخبر می‌بوده‌اند و از سوی دیگر این تاریخ قدری از زمان زندگی هارون دور است (نک‍ : ابن عنبه، 62-63؛ قس: ابن طاووس، 150-151، گزارش مربوط به محمد بن زید داعی).

حتى اگر بتوان رویکردی باستان‌شناختی به ماجرای مدفن حضرت علی(‌ع) از آغاز تا زمان هارون‌الرشید داشت ــ حدود 140 سال ـ‌ـ آمیزش این ماجرا با پندارها سبب شده است که این رویکرد راه به مقصدی روشن نبرد، خصوصاً که پژوهشهای باستان‌شناسی در این‌گونه اماکن تقریباً هیچ‌گاه میسر نبوده است. اگرچه گزارش معروف تعدی متوکل عباسی (د 247ق/861م) به مدفن امام حسین (ع)، توانسته است این گمان را پیش آورد که او با آرامگاه امیرالمؤمنین(ع) نیز چنین کرده است، هیچ منبعی وجود ندارد که بتواند وقوع آن را ثابت کند.

با توجه به چیرگی معماری ایران بر موقعیت مزبور، آرامگاهی که در سدۀ 4 ق یا پیش از آن ساخته شده، احتمالاً به ‌صورت چهارطاقی بوده است (اتینگهاوزن، 217). ابن حوقل(د ح 367ق/ 978م) گفته است که ابوالهیجاء حمدانی (د 317 ق/ 929م)، از امرای معروف آن دوران، گنبدخانه‌ای [بزرگ‌تر] برای قبر و نیز حصاری ساخت، و در مقبره پرده‌های گرانبها آویخت و حصیرهای سامانی گسترد (ص 240). همچنین گفته‌اند که در حدود سال 370ق عضدالدولۀ دیلمی بنایی از آجر و گچ احداث کرد (نک‍ : ابن طاووس، 151-152؛ حمدالله، 32؛ رفیعی، 503-504)، و بدین‌سان، تشیع آل بویه در آباد کردن بنای آرامگاه بازتاب یافت. عضدالدوله نزدیک یک سال در منطقه اقامت کرد و طی آن هنرمندان را به عتبات فراخواند و هزینۀ فراوانی برای آستانۀ نجف و جز آن تأمین کرد (ابن زهره، 161؛ دیلمی، 2/436). در 400ق/1010م نیز دیواری پیرامون مقبره بنا شد (ابن اثیر، 9/219).

گنبدخانۀ دیلمی بی‌تردید نسبت به بنای پیشین خود با توجه به موازین زیبا‌شناسی زمان، قابلیت بیشتری داشت، و با توجه ‌به ‌اینکه آرامگاه به صورت نهادی فرهنگی درآمده بود، همواره گروههایی کوچک، از بزرگداشت آن ناخرسند بودند و دشمن‌خویی می‌کردند (نک‍ : همانجاها).

تاریخچه ساخت حرم امام خمینی

در 513ق، دُبیس دوم مزیدی منبر حرم علی (ع) و نیز منبر حرم حسین (ع) را متلاشی کرد (ابن جوزی، 17/174). حدود یک سده بعد از این حادثه، محرابی از کاشی زرین‌فام برای حرم ساخته شد. تکه‌های باقیماندۀ این محراب را آغا اوغلو در دهۀ 1930م بررسی کرده است (نک‍ : ص 128-131). در همان هنگام محقق حلی (د 676 ق/1277م) کتابهای فراوانی را به کتابخانۀ علوی که پیشینۀ آن می‌تواند به دورۀ آل‌بویه بازگردد، هدیه کرد و بدین‌سان پس از یک آتش‌سوزی، غنای دوبارۀ آن‌را بنیاد نهاد؛ هرچند که این کتابخانه در ادوار متأخر بار دیگر از میان رفته است (نک‍ : خلیلی، 224 بب‍ ).

هنگامی که هولاکو در اردوی خانقین بود، کسانی از سوی وی به نگهبانی از مرقد و ساکنانش گمارده شدند (رشیدالدین، 2/1019-1020). در 666 ق، عطاملک جوینی حاکم از سوی هولاکو بر عراق، اقدام به بنای مکانی در کنار مرقد برای اقامت مردم کرد (نک‍ : ابن فوطی،  الحوادث…، 172، مجمع…، 2/315). در اواخر همین قرن، دارالسیاده و خانقاه غازانی احداث شد (حمدالله، همانجا). این بنا در حدود نیمۀ قرن 8 ق/14م آتش گرفت و به فاصلۀ چند سال ــ در دورۀ حکمرانی اویس جلایر ــ مرمت شد (نک‍ : ابن عنبه، 59).

کهن‌ترین شرحی که از ویژگیهای آرامگاه در دست است، از آنِ ابن بطوطه است (نک‍ : 1/421، 423). در قسمت اعظم سدۀ 9ق آستانۀ نجف در اختیار حکومت عثمانی بود، بی‌آنکه عثمانیان پیوسته بدان توجه داشته باشند. نقاشی‌ای که یک سده پس از ابن بطوطه مطراقچی رسم کرده، خود معرف ویژگیهای بنا ست و قسمتهای اصلی و گاه جزئیات آن را آشکار ساخته است (نک‍ : گ 58 ب، 64 ب). این تصویر متعلق به دوره‌ای است که در آن عتبات عراق میان عثمانی و ایران دست به دست می‌شد، تا آنکه به دستور شاهان ‌صفوی برای بنا کالبدی نو برآوردند (نک‍ : وحید قزوینی، 242-243). به اوقافی که در این زمان شامل آرامگاه بوده، در وقف‌نامۀ امیر فضل‌الله شهرستانی مورخ 963 ق اشاره شده است (هفت وقف‌نامه، 14، 27).

عثمانیان که دوبار عتبات را از کف نهاده بودند، در 1017ق/1608م باز بر آن چیره شدند و اجازۀ زیارت ایرانیان را بدون ‌قید و شرط نگذاردند. تاورنیه (د 1100 ق/1689م) که آرامگاه را بنایی نازیبا معرفی کرده، همچنین به ناگزیری ایرانیان به زیارت از راه بغداد که در دست عثمانیان بوده، اشاره کرده، و گفته است که درنتیجۀ این وضعیت ایرانیان دیگر نمی‌توانسته‌اند به آرایش و پیرایش بنا بپردازند (I/205-206).

شاه صفی (سل‍ 1038-1052ق/1628-1642م) امر به تجدید بنای گنبد و تعمیر حرم داد که طی 3 سال انجام گرفت (هدایت، 8/446). گمان رفته است که او ابتدا فرمان داد مصالح تجدید بنای مقبره را از ایوان مداین تأمین کنند. در این حال، بیرون از شهر انباری از سنگ مرغوب یافتند و در بنا به کار گرفتند (وحید قزوینی، 242-243؛ قزوینی، 52). کالبد کنونی بنا از آنِ این دوره است. البته شاه عباس نیز پیش از شاه صفی امر به بازسازی کرده، و شاه عباس دوم به تعقیب اقدامات پیشین پرداخته است (نک‍ : رفیعی، 507-510).

بنابر شناسه‌های مخطوطات نجف، در سدۀ 11ق در آستانۀ نجف مدرسه‌ای به‌نام غرویه تأسیس شد و چندی پس از تأسیس همراه با گسترش آستانه، مدرسه نیز گسترش یافت. این مدرسه دو قرن به حیات خود ادامه داد و سپس رونق از کف داد. مدرسۀ غرویه سرانجام تعطیل شد و در دورۀ معاصر به صورت دارالضیافه درآمد (نک‍ : آل محبوبه، 1/127).

تاریخچه ساخت حرم حضرت عباس

آرامگاه علی (ع) در دورۀ افشاریه صورتی متجمل‌تر یافت: سطوح وسیعی از آن طلاکاری، و بخشهای مختلف آن بیش از گذشته کتیبه‌نگاری شد که از آن جمله می‌توان این کتیبه‌ها را یاد کرد: سورۀ فتح در بیرون گنبد طلا، کتیبه‌های تاریخهای بازسازی در آرامگاه، کتیبه‌های اشعار مانند قصیدۀ عرفی در میان ایوان و اشعاری از ابن ابی الحدید در درون گنبد، سوره‌های نبأ و انسان در همان‌جا، کتیبۀ ثلث آیاتی از سورۀ توبه و اشعاری با مطلع «یا علی یا امیرالمؤمنین» در دروازۀ شرقی (نک‍ : تمیمی، 1/246-250، 270؛ آل محبوبه، 1/52، 54؛ محمد، 177). نادر در حالی‌ که با طلاکاری آستانۀ علی (ع) سخت شیعه‌نوازی کرد، در همین جا به‌اصطلاحِ امروز همایش تقریب مذاهب برگذارکرده، توافق‌نامه‌ای نیز به امضای علمای شیعه و سنی رسانیده است (استرابادی، 497؛ محمدکاظم، 3/983-984).

در 1197ق/1783م ــ ‌دورۀ پادشاهی زندیه بر ایران ـ‌ـ مبلغی به نماسازی صحن و اشیائی نفیس برای استفاده در حرم اختصاص یافت (ابوالحسن مستوفی، 659). در 1204ق/1790م عبدالرحیم شیرازی خاتم‌کار صندوقی نفیس برای قبر ساخت (اصفهانی، 117). ابوطالب خان (د 1220ق/1805م) به صفۀ جلوخان، درها، صندوق نقره‌کاری، چراغها و قالیها و اشیاء دیگر اشاره می‌کند و می‌گوید که آرامگاه افزون بر آنها، اثاثی داشته که به کاظمین منتقل شده است (ص 417).

به گزارش ادیب‌الملک (د 1273ق) ضریحی سیمین محیط بر ضریح فولادی حرم و آن خود محیط بر صندوق قبر بوده است. او همین‌طور از تکیۀ دراویش بکتاشی در سمت بالاسر یاد کرده است (ص195-196). در این زمان که ایرانیان بیش از پیش راهی سفر عتبات می‌شدند، رسم شد که هر فرد متشخص به نوبۀ خود چراغی در آرامگاه بنهد (نک‍ : پیرزاده، 2/341).

ناصرالدین شاه قاجار (د 1313ق/1896م) امر به گشودن خزانه‌ که 70 سال بسته بود و ثبت و ضبط آن کرد. او در سفرنامۀ خود به خصوصیات گوناگون حرم ازجمله تزیینات داخل گنبد با کاشی معرق و ناودان زرین موسوم به ناودان رحمت اشاره می‌کند (ص125، 129-130). نویسندگان در نیمۀ اول سدۀ 14ق از فرش مرمر صحن و آینه‌کاری حرم نیز یاد می‌کنند (نک‍ : موسوی، 275). فخرالملک (سفرنامۀ 1345ق) از گوهرهای اهدایی نادرشاه از قبیل جقۀ الماس و دیهیم هندی یاقوت‌نشان نام برده است (ص 49-50).

از آنچه در ادوار مختلف پیشکش آستانه گردیده، اکنون در گنجینه‌ای فراهم است که به‌رغم خدشه در نگهبانی و نگهداری، همچنان میراثی گرانبها ست. منسوجات، جواهرات، فلزینه‌ها و بلورینه‌ها بخشی از انواع اشیاء این گنجینه است که کهن‌ترینِ آنها متعلق به قرن 4ق است. در 365ق/976م، عضدالدوله پرده‌ای مطرّز به آرامگاه پیشکش کرد. طبعاً این‌گونه پیشکشها در اوقات صدارت شیعیان افزون بود. علایق دینی، مردمی جاهد را نیز به افزودن بر تشریفات بنای آرامگاه برمی‌انگیخت. بیشتر اهداکنندگان این اشیاء ناشناخته‌اند. جایگاه اشیاء، گنجینه‌ای در مجاورت حرم است (ماهر، 195، 201).

در 1370ق/1951م تعمیراتی گسترده از قبیل نوسازی، طلاکاری فرسوده و تثبیت نورگیرها و جز اینها انجام گرفته است. علاوه بر این، حجره‌های اطراف صحن که در اصل برای اقامت طلاب بوده، رفته رفته به صورت مدفن معاریف درآمده است (تمیمی، 1/255-256، 261). دروازه‌های آرامگاهْ کبیر، مسلم، طوسی، قبله و فرج نام دارند و ایوانها عبارت‌اند از ایوانهای طلا، علما، میزاب‌الذهب (نک‍ : فتلاوی، 17، نقشه). بخشی از تعمیرات متأخر از این قرار بوده است: گنبد، 1348ق؛ گلدسته‌ها، 1353ق؛ تعمیرات پراکنده در قسمتهای گوناگون، 1371ق؛ کاشی‌کاری در صحن، 1328ق (شهرستانی، 312، 314، 317، 331).

سیمای کنونی درون و برون آرامگاه چنین است: ضریح در گنبدخانه و گنبدخانه محاط در یک فضای بزرگِ مربع است و ایوان ورودی اصلی آن در سمت شرق واقع شده است. در طرفین مدخل دو گلدسته قرار دارد، و دو دیوارِ اریب هرکدام از یک سو به گلدسته، و از سوی دیگر به زاویۀ مربع مذکور پیوسته‌اند. صحن غیر از سمتِ ضلع غربی، محیط بر این ساختمان است، و در این سمت بنای مقبره به فضاهای سرپوشیدۀ دیگری پیوسته است. صحن را دو طبقۀ طاق‌نما و حجره در احاطه دارد (نک‍ : محمد، نقشۀ 211).

صحن U شکل آرامگاه علی(ع) دارای 5 دروازۀ کاشی‌کاری است که از این میان، دو مدخل در ضلع شرقی و هر یک از 3 مدخل دیگر، بر یکی از اضلاع دیگر قرار گرفته است. طاق‌نماها و حجره‌های صحن محل اسکان موقت یا طولانی زوار، طلاب و دیگران است. تزیین غالب این بخشها کاشی‌کاری، و طاقهای صحن و حرم اغلب از نوع تیزه‌دار متوسط و تزیینی است (نک‍ : محمد، 419؛ شهیدی، «آستانه…»، 71؛ تصاویر طاقها در مآخذِ گوناگون).

اساس حرم مربعی به طول 110 متر است و دیوارهای آن پوشیده از کاشی و آینه، و کف آن مرمر است. برخلاف دیگر مقابر امامان(ع) در عراق، ورودی اصلی حرم یا ایوان طلا در اطراف پایین پای حضرت قرار دارد و نه بالای سر (نک‍ : جنابی، 35؛ شهیدی، همان، 70؛ یوسف، 471؛ عادلی، 69). تفاوت دیگری که وجود دارد، این است که ورودی اصلی فاقد ایوان ستون‌دار مسقف است. دیوارکی مرمری نیز میان جلوخان و صحن حائل است و در طرفین نمای شرقی دو کفش‌کن خاص قرار دارد. حرم دارای چند مدخل است که از میان آنها 3 مدخل به صورت ایوانهای بزرگ است (نک‍ : شهیدی، «ایوان…»، 661، «آستانه»، همانجا؛ فتلاوی، همانجا).

نمی‌دانیم که اولین بار چه زمانی در آرامگاه ضریح نصب شده، و اندازه و کیفیت آن چه بوده است. با این‌حال، آشکار است که ضریح چند بار عوض شده است. گنبد طلایی که بر فراز ضریح واقع است و 35 متر ارتفاع دارد، از درون کاشی‌کاری است و بر گردنی آن به صورت یک در میان، 12 نورگیر و 12 طاق‌نمای کورِ کاشی قرار دارد. 4 سمت ضریح را محوطه‌های بستۀ جانبی با طاقهایی آراسته (رواقها)، در بر گرفته‌اند و هر یک دری برای ورود و خروج دارد (حلفی، 29؛ یوسف، همانجا؛ ماهر، تصویر 11؛ جنابی، 325).

تاریخچه ساخت حرم امام علی

مشهورترینِ افرادی که در بارگاه علی (ع) به خاک سپرده شـده‌اند، اینان‌انـد: عضدالدولۀ دیلمـی (د 372ق/982م) (نک‍ : ابن اثیر، 9/18)، محمد بن هلال صابی (د 480ق/1087م) (نک‍ : ابن جوزی، 16/275)، علامۀ حلی (د 726ق/1326م) (تمیمی، 1/268)، شاه عباس صفوی (د 1038ق/1629م)، آقا محمد خان قاجار (د 1211ق/1797م) (نک‍ : ابوطالب، 417)، شیخ مرتضى انصاری (د 1281ق/1864م)، و نیز مقدس اردبیلی (د 993 ق/1585م) (نک‍ : تمیمی، 1/261، 268).

دیگر مقابر منسوب به علی (ع) که هیچ‌یک نزدیک به کوفه نیست، در این مکانها قرار دارند: بالِس، صفین، رقه، نصیبین، سنجار (هروی، 61-62، 65-66)، بغداد، مدینه (خطیب، 1/137-138)، مکه (ابن طاووس، 48)، حله، دمشق، ری (کولبرگ، 844). همچنین چندین محل مذهبی به‌نام «امیرالمؤمنین» در شهرهای جنوبی ایران وجود دارد (پاپلی، 626-627).

در این میان، مقبرۀ مزار شریف شهرت بیشتری دارد و مایۀ افتخار شیعیان افغان است. دربارۀ درستی این انتساب، نگاشته‌ای که داوری علمی را پسند آید، در دست نیست. مدارک موجود خبر از کشف آن در دورۀ سلجوقی و بازسازی آن در دورۀ تیموری می‌دهند و به‌نظر می‌رسد که هدف از برپایی آن حل مسئلۀ تشیع در منطقه بوده است. این مقبره بنایی بزرگ است که از دو بخش زیارتگاه و نیایشگاه تشکیل شده است (نک‍ : دنبالۀ مقاله).

آورده‌اند که در حدود سال 870 ق/1466م کسی از اخلاف بایزید بسطامی تاریخ‌نامه‌ای از دورۀ سنجر سلجوقی به حسین بایقرا در بلخ عرضه کرد که در آن نوشته بودند مدفن علی (ع) در خواجه خیران بلخ است؛ چون نبش قبر کردند، در زیر خاک کتیبه‌ای دال بر درستی موضوع یافتند. سپس بایقرا سخت به بزرگداشت مدفن پرداخت و این قصه به‌سرعت همه‌گیر شد (خواندمیر، 4/172-173). اسفزاری (د 899 ق/1494م) اشاره‌ای ضعیف به این ماجرا دارد (1/160) و حبیبی کتیبۀ مذکور (لوح سرخ) را ساختگی می‌داند (ص 366). به‌هرحال، مقبرۀ اخیر چند بار، از جمله گنبد آن در 1116ق، تجدید بنا شده است (نک‍ : شبرغانی، 195- 198).

بنای کنونی مزار شریف (در افغانستان)، گسترده‌تر از بنای دوران تیموریان و متشکل از دو گنبدخانه است که یکی مسجد و دیگری مقبره است، و احتمالاً پیش از گسترش، همین بخش‌بندی را داشته است. عمدۀ تزیینات بنا کاشی است و در داخل مقرنس‌کاری و گچ‌بری دارد (گلمبک، 336-337).


تاریخچه حرم امام علی (ع)
علی که در مسجد کوفه به دست عبدالرحمن بن ملجم مرادی هنگام نماز صبح ۱۹ رمضان با شمشیر زخمی گشته‌بود، و در شب جمعه ۲۱ رمضان سال ۴۰ قمری درگذشت، در وصیتی به حسن و حسین محل دفن خود را سفارش کرده بود.
بر اساس وصیتش قبر را پنهان نگه داشتند و جز امامان و برخی شیعیان ویژهٔ این خاندان، کسی از محل دفن آگاهی نداشت. کتاب‌های شيعه به تفصیل سبب نهفتگی قبر را شرح داده‌اند. سید بن طاووس نوشته‌است: «... پیکر مطهر حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع) را شبانه خارج کرده و امام حسن و امام حسین (ع) و محمد حنیفه و عبدالله بن جعفر و عده‌ای از خاندان وی همراه جسد بودند و آن را پشت کوفه دفن نمودند، موقعی که سؤال شد: «چرا قبر را مخفی کردید؟»، در پاسخ فرمودند: «جهت ترس از خوارج، چون قبر او را نبش می‌نمودند.»؛ ولی پس از سقوط دولت بنی‌امیه و متفرق گشتن خوارج در قرن دوم هجری، در عصر هارون‌الرشید، محل قبر حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علنی شد.»

ساخت و بنای حرم
عمارت نخست آستانهٔ حیدریه

هارون به دنبال این رویداد در حدود سال ۱۷۱ (قمری) (۱۷۱ خورشیدی) اولین بارگاه و ساختمان مرقد علوی را بنا نهاد. تا چند دهه پیش در زیر طاق نزدیک قبر، نقشی بدیع و زیبا جلب‌توجه می‌کرد که نقش روی درش مردی بود که تیر و کمان در دست داشت و آهویی در پیش روی او قرار داشت. در سال ۱۳۲۳/۲۴ خورشیدی نگارهٔ یادشده از جای خود برداشته شد و آن را به گنجینهٔ حرم بردند. حرم چهار در داشت و ضریح از سنگ سفید بوده و گنبد از گل سرخ که بالایش علامت سبزی نصب بود.


عمارت دوم
عمر بن یحیی از اصحاب امام کاظم این عمارت را بنا کرد.


عمارت سوم
پس از به قدرت رسیدن داعی صغیر از نوادگان زید پسر امام زین‌العابدین در طبرستان، ساخت سوم این آستانه در نهایت شکوه عظمت آغاز شد. عمارت هفتاد طاق داشت.


عمارت چهارم
این ساختمان را عضدالدوله دیلمی بنا نهاد و در حدود سال ۳۲۷ (قمری) (۳۱۷ خورشیدی) ساختش پایان یافت.

تاریخچه ساخت حرم حیدر کرار

تاریخچه ساخت حرم امام رضا

تصویری قدیمی از حرم امام علی (ع)

بازسازی حرم امام علی (ع)

در دوران صفويه، شاه طهماسب آن گنبد گچي را كاشي كاري كرد و حرم مطهر را گسترش داد. گنبد كاشي كاري شده تا عصر نادري، هم چنان پابرجا بود.


نادر شاه، كه در ۱۱۵۶ ق به زيارت مرقد مطهر آمده بود، دستور داد كاشي هاي كهنه گنبد را بكنند و آن ها را تذهيب كنند. او ثروت فراواني براي طلاكاري گنبد صرف كرد و هديه هاي نفيسي به خزانه حرم تقديم نمود. بربالاي گنبد كتيبه اي قرار دارد كه باني آن را معرفي مي كند: «شكر و سپاس خدا را كه اين گنبد منور و روضه مطهر اعظم السلاطين به دستور و تأييد پادشاه مقتدر سلطان نادرشاه كه خداوند سلطنتش را برقرار و عدالت و احسانش را افزون نمايد در سال ۱۱۵۶ تذهيب شد».


صحن مرقد مطهر در زمان شاه عباس صفوي با طراحي هاي بديع و هندسي شيخ بهايي احداث شد. اين صحن چهارگوش دارد و حرم را چون نگيني در خود جاي داده و داراي حجره و اتاق هايي در دو طبقه است. هر حجره اي ايواني كوچك دارد كه تا اوايل قرن چهاردهم هجري محل سكونت عالمان، مدرسان و طلبه هاي حوزه علميه نجف بود. در زمان شاه صفي، براي نخستين بار، ديوارهاي صحن را كاشي كاري كردند.


حرم امیرالمؤمنین(ع) در سالهای اخیر در دست تعمیر و توسعه قرار دارد. قسمت غربی حرم، در طرح توسعه به نام حضرت فاطمه(س) نامیده شده است. این صحن شامل قسمت بسیار وسیعی از غرب حرم تا مقام امام سجاد(ع) است و به دست معماران ایرانی ساخته می‌شود. با اجرای این طرح فضای کلی حرم تا ۱۴۰ هزار متر مربع گسترش می‌یابد.

تاریخچه ساخت حرم حیدر کرار

تاریخچه ساخت حرم حضرت علی

گردآوری توسط بخش حکایات و قصه های اسلامی سایت آکاایران
تبلیغات