اعتدال علوی، ندایی فراتر از شعار - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد اعتدال علوی، ندایی فراتر از شعار ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر لینک +اعتدال +علوی را کلیک نمایید و یا در دسته از سایت دین و زندگی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

در این بخش از سایت آکاایران مطالبی درمورد اعتدال علوی را برای شما آماده کرده ایم ، امیدواریم که مورد توجه شما قرار گیرد.

به نقل از آکاایران: شعار «اعتدال» از جمله شعارهایی است که امروزه برای گروهی، چراغ امیدی را روشن کرده است تا شاید جامعه اسلامی دور از افراط و تفریط، به سمت پیشرفت همه جانبه حرکت کند. و صد البته رسیدن به قله های بلند پیشرفت و دست یافتن به آرمان های معمار کبیر انقلاب آرزوی هر کسی است که دل در گرو نظام اسلامی دارد؛ آرمان هایی که بر اساس اسلام و سیره معصومین علیهم السلام ترسیم شده است. نکته جالب این است که «اعتدال» یکی از معیارهای حکومت علوی است.

عدل علوی

نه راست و نه چپ، فقط راه وسط

امام علی علیه السلام در اولین سخنرانی خود بعد از بیعت مردم از «اعتدال» نیز سخن می گوید. معیاری که می توان با بررسی گفتارهای گوناگون و همچنین اقدام های عملی آن حضرت تصویری روشن تر از آن به دست آورد.

پس از قتل عثمان، مردم به سراغ علی بن ابی طالب علیه السلام آمده، از او خواستند خلافت را قبول کند. امام که تغییر روحیه مردم را می دانست، از پذیرش درخواست آنان سر باز زد؛ اما مردم به قدری اصرار کردند که حضرت، حجت را بر خود تمام دید و خلافت را پذیرفت.[1] پس از بیعت مردم در مدینه با امام، حضرت برای مردم سخنرانی کرد. از سویی این اولین سخنرانی امام به عنوان خلیفه مسلمانان است و از سوی دیگر تفاوت دیدگاه او با خلفای سابق بر هیچ کس پوشیده نیست. پس همه منتظرند امام علی علیه السلام خطوط کلی حکومت خود را در این سخنرانی بیان کند. یکی از جمله هایی که حضرت می فرماید این است که باید در مسیر «اعتدال» حرکت کرد:

«راست و چپ، هر دو گمراهی است و راه وسط است که جاده درست و راه هدایت است.»[2]

امام در این بیان به وضوح می فرماید افراط و تفریط هر دو مردود و موجب گمراهی است و آنچه باعث نجات و به مقصد رسیدن انسان می شود رعایت «اعتدال» و دوری از افراط و تفریط است.

از آنجا که امام خروج از «اعتدال» را موجب گمراهی می داند قطعاً آنچه به عنوان روش خود بیان می کند یا آن رفتاری که در اداره حکومت در پیش می گیرد همه در مسیر «اعتدال» و به دور از افراط و تفریط خواهد بود. این گونه است که می توان مفهوم «اعتدال» را مصداقی تر و روشن تر فهمید و مانع از برداشت های غلط از این اصل اساسی حکومت داری شد.

امیرالمومنین علیه السلام بعد از گفتن این نکته که راست و چپ گمراهی و راه وسط راه صحیح است، مطلبی بسیار تند و سخت گیرانه را بیان می کند. و این پشت سر هم آمدن دو عبارت نشان می دهد آنچه حضرت قصد انجامش را دارد همان «اعتدال» و راه وسط است

مَرکبی برای بهشت

در ادامه همین خطبه و در دیگر فرمایش های امام نشانه هایی یافت می شود که جهت گیری و مسیر حرکت امام را روشن می کند.

حضرت علی علیه السلام در همین خطبه آنچه انسان را به بهشت می رساند و آنچه موجب گمراهی است را با بیان دیگری توضیح داده است:

«بدانید که گناهان اسبان سرکشی هستند که سوار بر آن نشانده شده است ولی لجامش را کنده اند و اسب، سوار را به درون آتش می برد. بدانید تقوا مرکب رامی است که سوار بر آن نشانده شده و لجامش به دست او داده شده است و مرکب، سوار خود را به بهشت می برد».[3]

این بیان روشن می کند راه «اعتدال» همان رعایت تقوا است که موجب نجات است و افراط و تفریط دو سوی انحراف از تقوایند. امام در ادامه همین سخنرانی بعد از معرفی خود و اهل بیت نبوت علیهم السلام می فرماید:

«هر کس با ما همراه شد و از ما پیروی کرد نجات می یابد و هر که از ما پیش افتاد، عقب ماند یا در یاری ما کوتاهی کرد نابود می شود».[4]

این قسمت نیز روشن می کند همراهی و پیروی از اهل بیت علیهم السلام همان راه «اعتدال» است که موجب نجات می شود و هر راهی غیر از آن افراط یا تفریط بوده، نابودی را در پی دارد. 

سخت گیری در راه اعتدال

امام در همان ابتدای کار علاوه بر این دو معیار کلی که در شناسایی «اعتدال» می توان از آن ها کمک گرفت، چند مصداق را نیز بیان می کند تا باز هم راه برای تفسیرهای اشتباه تنگ تر شود.

امیرالمومنین علیه السلام بعد از گفتن این نکته که راست و چپ گمراهی و راه وسط راه صحیح است، مطلبی بسیار تند و سخت گیرانه را بیان می کند. و این پشت سر هم آمدن دو عبارت نشان می دهد آنچه حضرت قصد انجامش را دارد همان «اعتدال» و راه وسط است. حضرت می فرماید:

«بدانید هر زمینی که عثمان تقسیم کرده یا مالی از بیت المال که هدیه داده است به بیت المال باز می گردد... به خدا قسم حتی اگر ببینم که با این مال زنان به ازدواج مردان در آمده باشند (مهر زنان شده باشد) و کنیزانی خریداری شده باشند باز هم آن را به بیت المال بر می گردانم!![5]»[6]

این حرکت سخت گیرانه در نگاه امام علیه السلام همان راهی است که موجب نجات انسان خواهد شد، همان راه «اعتدال».

 

اعتدال قاطع علوی

میزان دیگری برای شناسایی معنای «اعتدال»، رفتار امیرالمومنین علیه السلام است. رفتارهای امام قطعاً همگی در مسیر «اعتدال» و راه وسط بوده است و نمی توان گفت آن حضرت کاری را از روی افراط یا تفریط انجام داده است.

از آنجا که امام خروج از «اعتدال» را موجب گمراهی می داند قطعاً آنچه به عنوان روش خود بیان می کند یا آن رفتاری که در اداره حکومت در پیش می گیرد همه در مسیر «اعتدال» و به دور از افراط و تفریط خواهد بود. این گونه است که می توان مفهوم «اعتدال» را مصداقی تر و روشن تر فهمید و مانع از برداشت های غلط از این اصل اساسی حکومت داری شد

ایشان پس از مرگ عمر بن خطاب و در ماجرای "شورا" از فرصت به دست گرفتن سکان هدایت جامعه اسلامی استفاده نکرد. علت این فرصت سوزی آن بود که امام در صورتی می توانست فرد منتخب شورا باشد که بگوید در اداره حکومت، پیرو قرآن، روش رسول خدا صلی الله علیه و آله و روش ابوبکر و عمر است. اما ایشان گفته بود از قرآن و روش پیامبر صلی الله علیه و آله پیروی می کند و وقتی به او گفتند اگر روش شیخین را هم اضافه کنی به تو رای می دهیم قبول نکرده بود. هزینه این قبول نکردن، دوران خسارت بار حکومت عثمان بود. این کوتاه نیامدن از حق، حتی برای یک لحظه و حتی تنها در گفتار[7] مصداقی از «اعتدال» علوی است؛ اعتدالی که موجب نجات جامعه خواهد بود.

در مورد دیگر وقتی امام به خلافت رسید، اقدام به مقابله، برخورد و عزل معاویه و بسیاری از فرمانداران فاسد کرد. این در حالی بود که تعدادی از بزرگان به امام پیشنهاد دادند تا زمانی که پایه های حکومتش محکم نشده است، با این گروه کاری نداشته باشد و بعد از تثبیت قدرت آن ها را از کار بر کنار کند. اما امام این پیشنهاد را نیز نپذیرفت و فرمود:

«به خدا سوگند در دین خود با کسی سازش نخواهم کرد.[8] من گمراهان را به عنوان بازوهای اجرایی خود انتخاب نخواهم کرد[9]».

این نمونه از برخورد سخت حضرت نیز نمونه دیگری است که معنای «اعتدال» را برای ما روشن تر کرده، مانع از برداشت های اشتباه خواهد شد.

 

مفهوم صحیح اعتدال

آنچه گذشت هر چند اندکی از موارد بسیارِ دقت و سختگیری امیرالمومنین علیه السلام در رعایت حق است اما می تواند به خوبی نشان دهد که «اعتدال» و راه نجات در نگاه ایشان چه معنایی دارد. «اعتدال» همان پایبندی کامل به اسلام و رعایت دقیق تقوا و کوتاه نیامدن از حق است. به امید آنکه این شعار مبارک در جامعه امروز نیز درست فهمیده و اجرا شود تا هر چه بیشتر به پیشرفت نظام اسلامی کمک کند.

 

پی نوشت:

[1] - ر.ک: نهج البلاغة، خطبه سوم (خطبه شقشقیه).

[2] - نهج البلاغة خطبه 16 و تمام نهج البلاغة، ص402 :الیَمینَ وَ الشِّمَالَ مَضَلَّةٌ، وَ الطَّریقَ الْوُسْطى هِیَ الْجَادَّةُ.

[3] - همان.

[4] - تمام نهج البلاغة، ص404.

[5] - این کار تبعات سنگینی دارد. بازگرداندن چنین مالی به معنای آن است که خریدن کنیزها نیز باطل بوده، ازدواج هایی که این اموال در آن ها مهر قرار گرفته مشکل دارد. و اینآ ها اموری است که تنش های بسیار را ایجاد خواهد کرد.

[6] - نهج البلاغة، خطبه 15.

[7] - شاید کسی بگوید امام می توانست در شورا تظاهر به قبول این مطلب نماید اما بعد از انتخاب و بیعت مردم آن را انکار نماید. اما امام حتی در این حد هم حاضر نیست از حق کوتاه بیاید.

[8] - اعیان الشیعة، ج1، ص445.

[9] - بشارة المصطفی،ص263.

گردآوری: بخش دین واندیشه آکاایران

اعتدال علوی، ندایی فراتر از شعار گردآوری توسط بخش امامت سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات