همخوانی مشورت و عصمت؟!

گاهى گفته مى شود حضرت در فرازى از خطبه 216 از خود نفى اشتباه نفرموده است و این سخن با عقیده به عصمت آن حضرت ناسازگار است؟ ...

همخوانی مشورت و عصمت؟!

دعای افزایش رزق و روزی از عاشورا تا اربعین

پاسخ این است که ما با دلایل محکم بر این اعتقادیم که معصومان(علیهم السلام) از هر خطا و گناهى پاک و مصون اند و هر کارى را که انجام مى دهند طبق دستور خداوند متعال است و به شهادت تاریخ، هر دستورى که على(علیه السلام) در موارد گوناگون داده و از هر کارى که نهى کرده، درست و بجا بوده است; مانند قضیه حکمین، نهروان و صدها مورد دیگر. در عین حال امام(علیه السلام)مشتاقانه مردم را به مشورت دعوت مى کند چنان که مى فرمود: «فاعینونى بمُناصَحَة خَلیة من الغِش، ، سَلیمة من الریب»; (1) مرا به اندرز دادن و خیرخواهى، که خالى از نادرستى و سالم از ریب و شک باشد، یارى دهید.
در مورد دیگر مى فرمایند: «فلا تکُفُوا عن مقالة بحق او مشورة بعَدْل انى لست فى نفسى بفوقِ اَنْ اَخْطِىءَ»; (2) با من بى پروا و بدون ترس، حق را بگویید و آن چه را حق و درست مى دانید ابراز کنید و از مشورت به عدل خوددارى نکنید. من پیش خودم این چنین نیستم که اشتباه نکنم.
روشن است که معناى این جمله آن نیست که امام على(علیه السلام) اشتباه مى کند بلکه مقصود حضرت این است که من این چنین نیستم که در ذات خودم اشتباه نکنم، بلکه من هم انسان هستم و از لوازم بشر بودن یکى این است که او همواره امکان و زمینه خطا و گناه کردن دارد; البته جز کسانى که مورد عنایت خاصه الهى قرار گرفته اند و یکى از کسانى که مورد توجه و عنایت و لطف الهى قرار گرفته امام على(علیه السلام) مى باشد.
حضرت مى دانست که به ویژه در آینده درباره اش غلوّ خواهند کرد، همچنان که خود فرمود: نسبت به من دو فرقه گمراه شدند یکى آنان که به دشمنى با من برخاستند و دیگرى کسانى که درباره من زیاده روى کرده و نسبت خدایى به من دادند. این کار نوعى مبارزه با این عقیده است
چنان که قرآن کریم درباره حضرت یوسف مى گوید: (و ما أبرىءُ نفسى انّ النفس لأمارّة بالسوء الاّ ما رحم ربّى); (3) من خودم را از عیب و تقصیر پاک نمى کنم چرا که نفس انسان همواره او را به خطا و لغزش وا مى دارد; جز کسانى که مورد رحمت ویژه پروردگار قرار گیرند. و شکى نیست که یکى از کسانى که در مراحل سخت زندگى مورد رحمت ویژه الهى قرار گرفت یوسف(علیه السلام)بود. قرآن مى فرماید: (لو لا أن أرى برهان ربه کذلک ینصرف عنهُ السُّوءَ و الفَحْشاء انّه من عبادنا المُخْلِصین); (4) اگر برهان و لطف خاص الهى نگهبان یوسف نبود به طور حتم به گناه آلوده مى شد، ولى ما او را از عمل زشت بازداشتیم، چرا که او از بندگان پاک و معصوم است.
از ذیل آیه شریف چنین به دست مى آید که اگر بنده اى به مقام مُخلَصیت، صفا و پاکى برسد از ارتکاب خطا و لغزش مصون خواهد بود و یکى از کسانى که لطف الهى و عنایت ویژه خدا شامل حال او شده است، امام على(علیه السلام) مى باشد; چرا که بدون تردید امام على(علیه السلام) بارزترین مصداق مقام مخلصیت است. پس اگر امام(علیه السلام)خود را مبراى از اشتباه نمى داند براى این است که مانند حضرت یوسف مى فرماید که (و ما أبرؤ نفسى...) و به این باور دارد که نفس همواره به بدى فرمان مى دهد مگر آن که مورد رحمت قرار گیرد.
آن حضرت در جاى دیگر مى فرمایند: «ولا تظنوا بى اِسْتِثْقالا فى حق قیل لى، و لا التماسَ اِعْظام لنفسى»; (5) درباره من گمان نکنید که اگر سخنِ حقى به من گفته شود، بر من دشوار آید و یا این که در مقام بزرگ نمایى و کبرورزى برآیم. این سخن على(علیه السلام) در راستاى دعوت به شور و مشورت است اما چند نکته دیگر را نیز مى توان از آن بهره گرفت:
1. حضرت مى دانست که به ویژه در آینده درباره اش غلوّ خواهند کرد، همچنان که خود فرمود: «هلک فىَّ رجلان مُحبٌّ غال و مبغضٌ قال»; (6) نسبت به من دو فرقه گمراه شدند یکى آنان که به دشمنى با من برخاستند و دیگرى کسانى که درباره من زیاده روى کرده و نسبت خدایى به من دادند. این کار نوعى مبارزه با این عقیده است.
2. آن حضرت مى خواست تا بدین وسیله سنتى را پایدار سازد که حاکمان امت، خود را از نظارت و خیرخواهى بى نیاز ندانند و با این کار از استکبار، خودخواهى و خودکامگى آنان پیشگیرى شود.
3. على(علیه السلام) با این وسیله درس بزرگى به اصحاب و پیروان خویش آموخت که همیشه و در هر موقعیت و مرتبه اى که هستند از بازیابى و اصلاح معایب خویش غافل نباشند.
4. بى شک رواج روحیه مشورت در جامعه راهى براى رشد آن و ورود و حضور صاحبان اندیشه در صحنه هاى مختلف اجتماعى و سیاسى و نیز مراقبت بیشتر حاکمان از عملکرد خویش است.
پی نوشت ها:
1. نهج البلاغه، خطبه 118، بخش 1 ـ 2.
2. همان، خطبه 216، بخش 24.
3.سوره یوسف، آیه 53.
4. همان، آیه 24.
5. نهج البلاغه، خطبه 216، بخش 23.
6. همان، حکمت 117.
بخش سیره و عترت تبیان
منبع: روابط امام علی (علیه السلام) و خلفا به روایت نهج البلاغه
ویرایش وتلخیص:آکاایران

گردآوری توسط بخش امامت سایت آکاایران
تبلیغات