نشانه هاى خدا در آفرینش آسمان

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد نشانه هاى خدا در آفرینش آسمان ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته از سایت دین و زندگی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکاایران: نشانه هاى خدا در آفرینش آسمان

آکاایران: نشانه هاى خدا در آفرینش آسمان

پرسش :

نشانه هاى خدا در آفرینش آسمان چیست؟



پاسخ :

به گزارش آکاایران: کلمه «سماء» ، در لغت از ریشه «سمو» ، به معناى «بلند» و «برافراشته» است و از این رو به سقف خانه ، «سماء» اطلاق مى شود. [۱] در قرآن کریم ، این کلمه ۳۱۳ بار به صورت مفرد و جمع در معانى مختلفى به کار رفته است :

 ۱ . جهت بالا و مجاور زمین ، مانند :

  «أَلَمْ تَرَکَیْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَ فَرْعُهَا فِى السَّمَاءِ . [۲] آیا ندیدى که چگونه خدا مَثَل مى زند؟ سخن پاک ، مانند درخت پاک است ، ریشه اش ثابت و شاخه اش در آسمان است»  .

 ۲ . منطقه اى دورتر از سطح زمین و محلّ ابرها ، مانند :

  «وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُّبَـرَکًا . [۳] و از آسمان ، آبى برکت زا فرود آوردیم»  .

 ۳ . پوشش متراکم هوا در اطراف زمین ، مانند :

  «وَ جَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَّحْفُوظًا . [۴] و آسمان را سقفى محفوظ کردیم»  .

 ۴ . کُرات آسمانى ، مانند :

  «رَفَعَ السَّمَـوَ تِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا . [۵] آسمان ها را برافراشت ، فاقد ستونى که ببینید»  .

 ۵ . آنچه محیط بر همه کُرات آسمانى است ، مانند :

  «وَ زَیَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْیَا بِمَصَـبِیحَ . [۶] و آسمان دنیا را با چراغ ها آراستیم»  .

 ۶ . مقام قرب ربوبى که سر رشته زمام همه امور ، بدان جا منتهى مى گردد ، مانند :

  «یُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ . [۷] تدبیر کار را از آسمان به سوى زمین مى کند»  .

 بیشتر پیام ها و درس هاى خداشناسى اى که قرآن در زمینه آفرینش آسمان ها به آن توجّه داده ، به معناى سوم ، چهارم و پنجم مربوط است . در این زمینه ، محورهاى قابل تأمّل و بررسى عبارت اند از :

یک . وسعت آسمان

نخستین نکته اى که در مطالعه آسمان قابل تأمّل است ، وسعت حیرت انگیز و مافوق تصوّر آن است .

 طبق یک محاسبه ، اگر بر هواپیمایى فرضى سوار شویم که با سرعت نور (یعنى هر ثانیه سیصد هزار کیلومتر) حرکت کند ، پس از هشت دقیقه و بیست ثانیه به خورشید مى رسیم و پس از پنجاه سال به ستاره جَدْى وپس از نود سال به ستاره عیّوق ؛ امّا اگر بخواهیم به نخستین کهکشان سفر کنیم ، با همین سرعت ، هفتصد هزار سال نورى طول مى کشد و براى گذشتن از یک طرف کهکشان به طرف دیگر آن ، دویست هزار سال وقت لازم است و بر اساس گفته ستاره شناسان ، حدّاقل یکصدهزار کهکشان نظیر کهکشان ما در جهان وجود دارد.

 در این سفر کیهانىِ ذهنى ، آنچه بر حیرت ما مى افزاید ، این است که از نگاه قرآن کریم ، همه اینها در آسمان اوّل هستند. [۸]

 امام على علیه السلام با اشاره به این شگفتى و عظمت وصف ناپذیر ، در مقام نیایش ، خطاب به پدیدآورنده توانا و حکیم آن مى فرماید :

  سُبحانَکَ ما أَعظَمَ ما نَرى من خَلقِکَ! وما أَصغَرَ کُلَّ عَظیمَةٍ فی جَنبِ قُدرَتِکَ! وما أَهوَلَ ما نَرى مِن مَلَکوتِکَ ! وما أحقَرَ ذلِکَ فیما غابَ عَنّا مِن سُلطانِکَ ! [۹] منزّهى تو! چه بزرگ است آنچه از آفریده هایت مى بینیم! و چه کوچک است هر چیز بزرگى در کنار قدرت تو! و چه دهشت زاست آنچه از ملکوت تو مى بینیم! و چه حقیرند اینها در برابر آنچه از سلطنتت بر ما نهان است!

دو . زیورهاى آسمان

قرآن کریم ، از ستارگان به عنوان چراغ هاى فروزان زیبایى که خالق زیبایى ها آنها را زیور آسمان نموده است ، یاد کرده و مردم را به دقّت و تأمّل در این آیات خداشناسى دعوت کرده است :

  «أَفَلَمْ یَنظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ کَیْفَ بَنَیْنَـهَا وَ زَیَّنَّـهَا . [۱۰] آیا به آسمان بالاى سر خود نمى نگرند که چه سان ، آن را بنا نهادیم و آراستیم؟»  .

 تفکّر در این آیات خداشناسى در دل شب ، چه بسا از سایر عبادات ، ارزشمندتر باشد ، چنان که درباره امام زین العابدین علیه السلام روایت شده :

  قُرِّبَ إِلى عَلِىِّ بنِ الحُسَینِ علیه السلام طَهورُهُ فى یَومِ وِردِهِ ، فَوَضَعَ یَدَهُ فِى الإِناءِ لِیَتَوَضَّأَ ، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَنَظَرَ إلَى السَّماءِ وَالقَمَرِ وَالکَواکِبِ ، ثُمَّ جَعَلَ یُفَکِّرُ فی خَلقِها ، حَتّى أصبَحَ وأذَّنَ المُؤَذِّنُ ویَدُهُ فِى الإِناءِ . [۱۱] هنگام همیشگى ذکر و عبادتِ امام زین العابدین علیه السلام آب وضوى ایشان را آوردند. دستش را در آن نهاد تا وضو بگیرد و سرش را بالا آورد و به آسمان و ماه و ستارگان نگریست و چنان در خلقتشان به فکر فرو رفت که دستش در ظرف ماند تا مؤذّن ، اذان صبح را ندا داد.

سه . سقف محفوظ

همان طور که در معانى آسمان اشاره شد ، یکى از معانى آسمان در قرآن ، جوّى است که اطراف زمین را فرا گرفته است .

 فرانک آلن ، استاد فیزیکِ زیستى مى گوید :

 جوّى که از گازهاى نگاهبان زندگى بر سطح زمین تشکیل شده ، آن اندازه ضخامت (در حدود هشتصد کیلومتر) و غلظت دارد که بتواند همچون زرهى زمین را از شرّ مجموعه مرگبار بیست میلیون سنگ هاى آسمانى در روز که با سرعتى در حدود پنجاه کیلومتر در ثانیه به آن برخورد مى کند ، در امان نگاه دارد .

 جوّ زمین ، درجه حرارت را بر سطح زمین ، در حدود شایسته اى براى زندگى نگاه مى دارد و نیز ذخیره بسیار لازم آب و بخار آب را از اقیانوس ها به خشکى ها انتقال مى دهد .

 غلظت هواى محیط زمین به اندازه اى است که اشعّه کیهانى را تا میزانى که براى رشد و نموّ نباتات لازم است ، به نزدیک زمین عبور مى دهد و کلّیه جرثومه هاى مضرّ را در همان فضا معدوم مى سازد و ویتامین هاى مفید را ایجاد مى نماید. [۱۲]

 این تحقیقات ، در واقع ، تفسیرى بر این درس خداشناسى است که قرآن مى فرماید :

  «وَ جَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَّحْفُوظًا وَ هُمْ عَنْ ءَایَـتِهَا مُعْرِضُونَ . [۱۳] و آسمان را سقفى محفوظ قرار دادیم و آنها از نشانه هاى آن، روى گردان اند»  .

 و نیز این سخن خداوند که:

  «أَفَلَمْ یَرَوْاْ إِلَى مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ مَا خَلْفَهُم مِّنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ إِن نَّشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَیْهِمْ کِسَفًا مِّنَ السَّمَاءِ إِنَّ فِى ذَ لِکَ لاَیَةً لِّکُلِّ عَبْدٍ مُّنِیبٍ .[۱۴] آیا آسمان و زمینى را که پیشِ روى و پشتِ ایشان است ، ندیده اند که اگر بخواهیم آنها را به زمین فرو ببریم و یا پاره اى از آسمان را بر ایشان فرو اندازیم ، بى گمان ، در این ، نشانه اى براى هر بنده توبه کارى است»  .

چهار . معلّق بودن کُرات آسمانى در فضا

معلّق بودن کُرات آسمانى در فضا فاقد ستون و کنترل آنها به وسیله قوّه جاذبه که قرآن از آن به «ستون نامرئى» تعبیر کرده است ، عنوانِ درس دیگرى از درس هاى توحید و خداشناسى از نگاه قرآن است که در دو آیه به آن اشاره شده است :

  «اللَّهُ الَّذِى رَفَعَ السَّمَـوَ تِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا . [۱۵] خدایى که آسمان ها را فاقد ستونى که ببینید ، برافراشت»  .

  «خَلَقَ السَّمَـوَ تِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا . [۱۶] آسمان ها را فاقد ستونى که ببینید ، آفرید»  .

 این آیات ، با عنایت به حدیثى که پیش از این در بند دوم از نشانه هاى خداشناسى در آفرینش زمین از امام رضا علیه السلام [۱۷] نقل کردیم ، پرده از یک حقیقت علمى برداشته که در زمان نزول آنها بر کسى آشکار نبود؛ زیرا در آن زمان ، هیأت بطلمیوسى بر محافل علمى جهان و بر افکار مردم ، حکومت مى کرد و طبق آن ، آسمان ها به صورت کُراتى تو در تو ، همانند طبقات پیاز ، بر روى هم قرار داشتند و طبعا هیچ کدام معلّق و بى ستون نبودند ، بلکه هر کدام بر دیگرى تکیه داشت ؛ ولى حدود هزار سال بعد از نزول این آیات ، دانش بشر بدین جا رسید که افلاکِ پوست پیازى ، به کلّى موهوم انگاشته مى شود و آنچه واقعیت دارد ، این است که کُرات آسمان ، هر کدام در مدار و جایگاه خود ، معلَّق و ثابت اند ، بى آن که تکیه گاهى دارا باشند و تنها چیزى که آنها را در جاى خود ثابت مى دارد ، تعادل قوّه جاذبه و دافعه است که یکى ارتباط با جِرم این کُرات دارد و دیگرى ، مربوط به حرکت آنهاست . این تعادل جاذبه و دافعه ، به صورت یک ستون نامرئى ، کُرات آسمان را در جاى خود ، نگه داشته است . [۱۸]

پنج . نظم دقیق حاکم بر کُرات آسمانى

درس دیگر خداشناسى ، حرکت منظّم و دقیق اجرام آسمانى در مدار خویش است ، به گونه اى که نه تنها با هم تصادف نمى کنند ، بلکه از قرن ها پیش مى توان رویدادهاى آسمانى را پیش بینى کرد . آیا مى توان باور کرد که میلیاردها اجرام آسمانى که بسیارى از آنها هزاران برابرِ زمین هستند ، با سرعت سرسام آورى که دارند ، به حکم تصادف کور ، میلیون ها سال فاقد کم ترین انحراف ، در مدار خود حرکت کنند ؟ !

 قرآن کریم ، این درس خداشناسى را چنین تبیین مى فرماید :

  «إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضَ أَن تَزُولاَ وَ لَئِن زَالَتَا إِنْ أَمْسَکَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِّنم بَعْدِهِ إِنَّهُ کَانَ حَلِیمًا غَفُورًا . [۱۹] بى گمان ، خدا آسمان ها و زمین را از زوال نگاه مى دارد و اگر بخواهند زوال یابند ، کسى جز او نگهشان نمى دارد. او بردبار آمرزنده است»  .

 و نیز مى فرماید :

  «أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَکُم مَّا فِى الْأَرْضِ وَ الْفُلْکَ تَجْرِى فِى الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَ یُمْسِکُ السَّمَاءَ أَن تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِیمٌ . [۲۰] آیا نیندیشده اى که خدا ، آنچه را در زمین است و کشتى ها را که به فرمان او در دریا روان اند ، برایتان مسخّر کرد و آسمان را نگاه داشت تا بر زمین نیفتد ، جز به اذن او. بى گمان ، خداوند با مردم ، رئوف و مهربان است»  .

شش . جهت یابى به وسیله ستارگان

درس حکمت آموز دیگر آسمان از نگاه قرآن ، تأمّل در نقش ستارگان در جهت یابى است . امکان جهت یابى به وسیله ستارگان ، یکى از برکات نظم حاکم بر آسمان است . اگر حرکت ستارگان ، منظّم و مدارشان معیّن نبود ، چگونه انسان مى توانست در وسط دریاها و صحراهاى خشک زمین و جاده هاى بى نام و نشان آسمان ، با استفاده از آنها جهت یابى کند و با بهره گیرى از مدار ستارگان ، راه خود را پیدا نماید؟! [۲۱]

 قرآن کریم ، درباره این درس توحید ، چنین مى فرماید :

  «وَهُوَ الَّذِى جَعَلَ لَکُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُواْ بِهَا فِى ظُـلُمَـتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الاْیَـتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ . [۲۲] اوست که ستارگان را براى راهیابى شما در تاریکى هاى خشکى و دریا قرار داد. ما نشانه ها را براى عالمان ، تفصیل مى دهیم»  .

 امّا باید توجّه داشت همان طور که پیش از این توضیح دادیم ، [۲۳] تنها کسانى مى توانند از این درس ها در مسیر خداشناسى و توحید ، بهره بردارى کنند که موانع شناخت را از جلوىِ دید عقل و فهم خود برداشته اند :

  «قَدْ فَصَّلْنَا الاْیَـتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ .  ما ، براى عالمان ، نشانه ها را مفصّل مى آوریم»  .

 اینان ، همان کسانى اند که هر مقدار معرفتشان به اسرار آسمان و آیات نهفته در آن بیشتر شود ، بر ایمان و یقینشان افزوده شود ، همان گونه در روایتى به نقل از امیر مؤمنان ، آمده است :

  مَنِ اقتَبَسَ عِلما مِن عِلمِ النُّجومِ مِن حَمَلَةِ القُرآنِ ازدادَ بِهِ إیمانا ویَقینا ، ثُمَّ تَلا :  «إِنَّ فِى اخْتِلَـفِ الَّیْلِ وَ النَّهَارِ وَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِى السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضِ لاَیَـتٍ لِّقَوْمٍ یَتَّقُونَ»  . [۲۴] هر یک از حاملان قرآن که دانستنى اى از علم نجوم را بر گیرد ، بر ایمان و یقینش افزوده مى شود. سپس تلاوت کرد:  «بى گمان ، در آفرینش شب و روز و آنچه خدا در آسمان ها و زمین آفریده است ، نشانه هایى براى پرهیزگاران است»  . [۲۵]

 


[۱] معجم مقاییس اللغة: ج ۳ ص ۹۸.

[۲] ابراهیم : آیه ۲۴ .

[۳] ق : آیه ۹ .

[۴] انبیاء : آیه ۳۲ .

[۵] رعد : آیه ۲ .

[۶] فصّلت : آیه ۱۲ .

[۷] سجده : آیه ۵ .

[۸] «وَ زَیَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْیَا بِمَصَـبِیحَ» (فصّلت : آیه ۱۲ . نیز ، ر . ک : ملک : آیه ۵) .

[۹] ر . ک : ص ۳۹۱ ح ۳۶۳۷ ـ ۳۶۳۸ .

[۱۰] ق : آیه ۶ . نیز ، ر . ک : حجر : آیه ۱۶ ، ملک : آیه ۵ ، فصّلت : آیه ۱۲ .

[۱۱] ربیع الأبرار : ج ۱ ص ۱۰۸ ح ۹۴ .

[۱۲] راز آفرینش انسان : ص ۳۴ ـ ۳۵ .

[۱۳] انبیاء : آیه ۳۲ .

[۱۴] سبأ : آیه ۹ .

[۱۵] رعد ، آیه ۲ .

[۱۶] لقمان ، آیه ۱۰ .

[۱۷] ر . ک : ص ۳۲۴ (درس هاى خداشناسى در آفرینش زمین) .

[۱۸] تفسیر نمونه : ج ۱۰ ص ۱۱۱ .

[۱۹] فاطر : آیه ۴۱ .

[۲۰] حج : آیه ۶۵ .

[۲۱] ر . ک : ص ۳۹۱ ح ۳۶۳۹ . نیز ، ر . ک : اثبات وجود خدا ، ص ۲۶۱ .

[۲۲] انعام : آیه ۹۷ .

[۲۳] ر . ک : ص ۳۷۱ (دلالت شب و روز بر وجود خدا) .

[۲۴] یونس : آیه ۶ .

[۲۵] ربیع الأبرار : ج ۱ ص ۱۰۰ ح ۷۳ ؛ فرج المهموم : ص ۱۱۲ ، بحار الأنوار : ج ۵۸ ص ۲۵۴ ح ۴۱ . 



پاسخگو : بخش پاسخ گویی پایگاه حدیث نت

.

منبع : hadith.ir

نشانه هاى خدا در آفرینش آسمان گردآوری توسط بخش اخلاق و عرفان اسلامی سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات