نام های غدیر خم

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد نام های غدیر خم ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته از سایت دین و زندگی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکاایران: نام های غدیر خم

آکاایران: نام های غدیر خم

پرسش :

غدیر خم با چه نام هایی در تاریخ ثبت شده است؟



پاسخ :

به گزارش آکاایران: الف ـاین مکان به نام «غدیر خُم» مشهور شده است. در حدیثى از کتاب السیرة النبویّة، چنین مى خوانیم:

مطّلب بن زیاد، از عبد اللّه بن محمّد بن عقیل، از جابر بن عبد اللّه نقل مى کند که : ما در جُحفه در «غدیر خُم» بودیم. پس پیامبر خدا از چادر یا خیمه اى به نزد ما آمد... .[۱]

در حدیث زید بن ارقم، آمده است:

پیامبر خدا در «غدیر خم»، در زیر درختان، خطبه خواند.[۲]

و همین گونه است در حدیث دیگرش:

چون پیامبر خدا از حجّة الوداع بازگشت و در «غدیر خم» توقّف کرد، فرمان داد که زیر درختان را بروبند... .[۳]

در شعر نُصیب آمده است:

و در غدیر، غدیر خم ، گفت:

برادر کوچک من! تا کى در سفرى؟

آیا ندیدى که تا وقتى در میان مایى،

مى خوابم و چون مى روى، نمى خوابم؟[۴]

و نیز در شعر کُمَیت اسدى آمده:

و [ در] روز درختان، درختان غدیر خم

ولایت او را آشکار کرد. کاش اطاعت مى شد![۵]

واژه «خُم» در لسان العرب به فتح «خ» ضبط شده است ؛ ولى همان جا از ابن دُرَید نقل شده است که:

آن ، خُم به ضمّ «خ» است.[۶]

ب ـاین مکان به خاطر موقعیّت جغرافیایى اش «وادى خم» نیز نامیده مى شود. حازمى مى گوید:

خُم، وادى میان مکّه و مدینه در نزدیکى جحفه است و در آن، گودالى است که پیامبر خدا در آن جا سخنرانى کرد. این وادى به وخامت (ناهموارىِ) بسیار، توصیف شده است.[۷]

این نام، در حدیثى که ابن کثیر آورده، چنین است:

امامْ احمد مى گوید : عفّان، از ابو عوانه، از مغیره، از ابو عبید، از میمون (ابو عبد اللّه ) براى ما نقل کرد که او شنیده است زید بن ارقم گفت : با پیامبر خدا در منزلى فرود آمدیم که «وادى خُم» نامیده مى شد.[۸]

متن کتاب المراجعات نیز چنین است:

و امامْ احمد بن حنبل، حدیث زید بن ارقم را چنین آورده است : با پیامبر خدا در وادى اى که «وادى خم» نامیده مى شد، فرود آمدیم. پس به نمازْ فرمان داد و آن را، هنگام گرماى ظهر خواند... .[۹]

ج ـگاه به جهت اختصار، تنها واژه «خُم» بر آن اطلاق مى شود، همان گونه که در کتاب صفة جزیرة العرب آمده است. نویسنده این کتاب (همْدانى)، هنگام شمارش شهرهاى «تهامه» در یمن، مى گوید:

و مکّه ؛ حوزه هاى آن، براى قریش و خزاعه است که از جمله آن نواحى است : مرّ الظهران، تنعیم، جعرانه، سَرِف، فخ، عصم، عسفان، قدید ـ که از آنِ خزاعه است ـ ، جحفه و خم، تا آن جا که به منطقه جُهَینه و محلّه هاى بنى حرب مى رسد.[۱۰]

و نیز همان گونه که در شعر مَعْن بن اوس مُزَنى، آمده است:

خم ، از آن یار که با تو بود ، تهى گشت

و یاد و آثار مانده در مسحاء در سَرِف[۱۱]، تو را مشتاق نموده است.

در شعر مجالد بن ذى مرّان همدانى ـ در قصیده اى که خطاب به معاویة بن ابى سفیان سرود، آن گاه که فریبکارى وى و عمرو بن عاص و نیرنگ آن دو را به مردم در خونخواهى عثمان دید ـ نیز آمده است :

و او ( على )، حرمت ولایت بر مردم را دارد

از «خُم» و به [ سبب] گفته اى آشکار و بلند.[۱۲]

د ـدر برخى احادیث، نام «جُحفه» نیز بر آن اطلاق شده است، از باب نام گذارى کل به جزء ؛ زیرا خم، جزئى از وادى بزرگ جُحْفه است ـ همان گونه که مى آید ـ .

این نام، در حدیث عایشه دختر سعد نیز آمده است، که آن گونه که در المراجعات[۱۳]آمده ، نسائى ، آن را در کتاب خصائص أمیر المؤمنین[۱۴]آورده است. متن آن، چنین است:

از عایشه، دختر سعد ، شنیدم که مى گوید : پدرم مى گفت : شنیدم پیامبر خدا روز «جحفه»... .

ابن کثیر نیز آن را در السیرة، از ابن جریر طبرى چنین نقل کرده است:

از عایشه، دختر سعد، روایت شده که شنیده است پدرش مى گوید : شنیدم پیامبر خدا روز «جحفه»، در حالى که دست على علیه السلام را گرفته بود، فرمود : ... .[۱۵]

ه ـبه آن «خَرّار» هم گفته مى شود. سکونى مى گوید:

به موضع غدیر در غدیر خم، «خرّار» مى گویند.[۱۶]

این تعریف، با تعریف بکرى از «خرّار» در معجم ما استعجم، مطابقت دارد. او مى گوید:

زبیر مى گوید : آن، وادى اى در حجاز است که [ آبش ]به جحفه مى ریزد.[۱۷]

و ـهم اکنون، مردم، نامش را مختصر مى کنند و به آن «غدیر» مى گویند.

ز ـغُرَبه ، که نام کنونىِ منطقه است و آن را ساکنان امروزین آن، بر آن اطلاق مى کنند. بلادى مى گوید:

غدیر خم، امروزه «غُرَبه» نامیده مى شود و آن، گودالى است که تعدادى اندک درخت خرما دارد که براى مردمى از بلادیّه حرب است و آن، در دیار آنان و در هشت کیلومترى شرق جحفه واقع است و هر دو در وادى اى به نام وادى خرّار قرار دارند.[۱۸]

واژه «غدیر» با اضافه شدن به «خُم» مقیّد مى شود تا از دیگر غدیرها (برکه ها) تمایز یابد. دیگر غدیرها نیز با اضافه شدن کلمه اى ، مشخّص مى شوند، مانند:

ـ غدیر اشطاط (در نزدیکى عسفان)،

ـ غدیر بَرَکه (برکه زبیده)،

ـ غدیر بنات (در پایین درّه خماس)،

ـ غدیر سلمان (در درّه اغراف)،

ـ غدیر عروس (باز هم در درّه اغراف).[۱۹]

گاه به غدیر مورد بحث ما، «غدیر جحفه» مى گویند، همان گونه که در حدیث زید بن ارقم آمده است:

پیامبر در حَجّة الوداع [ به سوى مدینه] آمد، تا آن که در «غدیر جحفه» ، میان مکّه و مدینه ، فرود آمد.[۲۰]


[۱]السیرة النبویّة ، ابن کثیر : ج ۴ ص ۴۲۴ .

[۲]المستدرک على الصحیحین : ج ۳ ص ۱۱۸ ح ۴۵۷۶ .

[۳]الصواعق المحرقة : ص ۴۳ .

[۴]معجم ما استعجم : ج ۲ ص ۵۱۰ .

[۵]ر . ک : ج ۹ ، ص ۲۲۵ (على از زبان شاعران / کمیت بن زید اسدى) .

[۶]لسان العرب : ماده «خمم» .

[۷]معجم البلدان: ج۲ ص۳۸۹، معجم معالم الحجاز: ج۳ ص۱۵۷.

[۸]السیرة النبویّة، ابن کثیر : ج ۴ ص ۴۲۲.

[۹]المراجعات : ص ۳۰۹ .

[۱۰]صفة جزیرة العرب : ص ۲۵۹ .

[۱۱]سَرِف، جایى در شش میلى مکّه است. پیامبر خدا در آن جا با میمونه، دختر حارث ، ازدواج کرد. محلّ درگذشت میمونه نیز همان جاست (معجم البلدان : ج ۳ ص ۲۱۲) .

[۱۲]شعر همدان و أخبارها، حسن عیسى ابو یاسین : ص۳۷۲ .

[۱۳]ر . ک : المراجعات : ص ۳۱۱ .

[۱۴]ر . ک : خصائص امیر المؤمنین ، نسایى : ص ۴۲ ح ۸ .

[۱۵]ر . ک : السیرة النبویّة ، ابن کثیر : ج ۴ ص ۴۲۳ .

[۱۶]معجم ما استعجم : ج ۲ ص ۵۱۰ .

[۱۷]ر . ک : معجم ما استعجم : ج ۲ ص ۴۹۲ .

[۱۸]معجم معالم الحجاز : ج ۳ ص ۱۵۹ .

[۱۹]ر . ک : معجم معالم الحجاز : ج ۶ ص ۲۲۳ .

[۲۰]الغدیر : ج ۱ ص ۳۶، کشف الغمّة : ج ۱ ص ۴۸، التحصین : ص ۵۷۸ ح ۲۹ .



پاسخگو : بخش پاسخ گویی پایگاه حدیث نت

.

منبع : hadith.ir

نام های غدیر خم گردآوری توسط بخش اخلاق و عرفان اسلامی سایت آکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات