آشنایی با دستگاه شور - بیوگرافی شعرا ، بیوگرافی نویسندگان ، بیوگرافی خواننده ها

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد آشنایی با دستگاه شور ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته از سایت بیوگرافی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید


آشنایی با دستگاه شور
,دستگاه شور, گوشه ای در دستگاه شور, دانلود دستگاه شور,[categoriy]

آکاایران: آشنایی با دستگاه شور

آکاایران دستگاه شور، از دستگاه های موسیقی ایران است

به گزارش آکاایران  
غالب آوازهایی که خواننده آموزش ندیده ایرانی می خواند و بیشتر آوازهای محلی از مناطق مختلف ایران در یکی از مایه های این دستگاه و یا گوشه ها و دستگاه های مشتق شده از آن می گنجد، از این رو این دستگاه را مادر موسیقی ایرانی هم خوانده اند.

 

در میان دستگاه های ایرانی شور از همه بزرگ تر است. زیرا هر یک از دستگاه ها دارای یک عده آوازها و الحان فرعی ست ولی شور غیر از آوازهای فرعی دارای ملحقاتیست که هر یک به تنهایی استقلال دارد. آوازهای مستقلی که جزء شور محسوب می شود و هر یک استقلال دارد از این قرار است: ابوعطا، بیات ترک، افشاری و دشتی.

 

آواز بیات ترک در پرده های شور نواخته می شود و جزو ملحقات آن طبقه بندی می شود، ولی چون از نظر شنوایی حسی شبیه دستگاه ماهور ایجاد می کند، برخی قایل به طبقه بندی آن تحت دستگاه ماهور هستند.

در مکتب آوازی اصفهان آواز بیات ترک در مشتقات دستگاه ماهور به حساب می آید اما در مکتب تهران، مایه بیات ترک را جزء دستگاه شور به حساب می آورند.

 

دستگاه شور پس از ماهور ساده ترین دستگاه در موسیقی ایرانی است که دارای چهار آواز ( ابوعطا، بیات ترک، افشاری و دشتی)  و تعدادی گوشه می باشد.

 

چگونگی پیدایش شور:
اگر درجه چهارم گامهای ماهور را ربع پرده افزایش دهیم به شور تبدیل می شود که تنیک گام شور حاصل ، درجه سوم ماهور است. بنابراین فواصل گام شور نسبت به تنیک این چنین است:

دوم نیم بزرگ-سوم کوچک-چهارم و پنجم درست-ششم و هفتم کوچک و اکتاو درست.

 

با توجه به فاصله های موجود دانگهای این گام بر هم منطبق نیستند.چون :
دانگ اول:از دو فاصله  دوم نیم بزرگ و یک فاصله دوم بزرگ تشکیل شده است.
دانگ دوم: از یک فاصله دوم بزرگ،یک فاصله دوم کوچک و دو فاصله دوم بزرگ تشکیل شده است.


برای پیدایش گامهای شور دیگر در ردیف بمل ها اولین گام شور" لا "می شود با احتساب (سی کرن) با فواصل چهارم درست بالارفته همه گامها به دست می آید. و برای ردیف دیزها اولین گام شور "می" می شود و با احتساب فا دیز ، از شور می با فاصله پنجم درست بالا می رویم بقیه گامهای شور به دست می آید.

 

با حذف گامهای مترادف (سی بمل با لا دیز)و (می بمل با ردیز)،دوازده گام شور خواهیم داشت. تشکیل گام شور با تنیک ربع پرده متداول نیست.با توجه به گامهای به دست آمده باید دقت کرد که علامت ربع پرده ای دراین گامها آخرین علامت بعد از کلید در ردیف بملها و دیزهاست و این نکته در پیدایش گام (علامت ترکیبی بعد ازکلید( سلاح))و پیدا کردن تنیک از روی سلاح کلید به ما کمک می کند.

 

گام شور را پایین رونده می نامیم چون فاصله درجه هفتم و هشتم گام شور یک پرده ایست(دوم بزرگ)،بنابراین فاقد محسوس است. عموما برای بدست آوردن محسوس درجه ششم را در حالت بالارونده افزایش ربع پرده ای می دهند.ولی این حالت در موقع پایین رفتن  بیشتر محسوس است چون درجه دوم شور با درجه اول بیشتر به نیم پرده شباهت دارد ( فا سری به می) بنابراین گام شور را پایین رونده می گوییم.

 

شناخت گامهای شور:
در هرکدام از گامهای شور آخرین علامت، کرن یا سری است بنابراین علامات قبل از کرن در ردیف بملها و علامت قبل از سری درردیف دیزهاست.با توجه به این نکته علامت ربع پرده ای، درجه دوم گام شور است، اگر یک فاصله دوم نیم بزرگ از آخرین علامت ترکیبی پایین برویم، به تنیک گام شور می رسیم و بالعکس،اگر از تنیک یک فاصله دوم نیم بزرگ بالا برویم آخرین علامت ترکیبی پیدا می شود.اگر کرن بود توالی بمل ها و اگر سری بود توالی دیزها را می نویسیم و بدین طریق سلاح کلید مشخص می شود.

 

معرفی و توضیح گوشه های مهم دستگاه شور:
درآمد:
نت شاهد و ایست درجه اول گام(تنیک) است.درآمدهای متعدد از این دستگاه اجرا می شود که همگی در دانگ اول است.اکثر نغمه ها و آواز های شور در دانگ دوم زده می شوند که با تغییر مایه در درجه پنجم(کاهش ربع پرده ای )است.مثل گوشه های شهناز –نغمه-قجر

 

شهناز:
شاهد درجه چهارم شور  است.

 

نغمه:
شاهد درجه چهارم و در درجه سوم ایست و در تنیک ایست کامل دارد.

 

قجر:
شاهد آن درجه هفتم و در درجه چهارم ایست دارد.

 

سلمک:
از درجه ششم شروع می شودو با تغییر مد نسبت به شهناز و قجر در درجه پنجم بکار است.در فرود مجددا درجه پنجم کاهش ربع پرده ای پیدا می کند و ایست هم درجه چهارم است.

 

ملانازی:
از درجه سوم گام شور شروع می شود،کاهش ربع پرده ای در فرود بکار می شود.در همان درجه سوم ایست دارد و در فرود کامل به تنیک می رسد.

 

گلریز:
شاهد آن اوج شور، درجه هشتم است و در درجه چهارم ایست دارد.

 

قرچه:
شاهد ان درجه ششم گام شور است و در درجه چهارم ایست دارد.

 

رضوی:
شاهد آن درجه هفتم و ایست درجه جهارم است.

 

حسینی:
شاهد آن درجه هشتم و ایست آن درجه چهارم است.

همه گوشه ها یی که در دانگ دوم با تغییر کاهش ربع پرده ای در درجه پنجم اجرا شدند ، در فرود به دانگ اول درجه پنجم بکار می شود.شور سل ولا در ردیف راست کوک ها و شور می و ر در ردیف چپ کوک هاست.

 

اسامی برخی از گوشه های دستگاه شور:
درامدها- کرشمه-رهاب-نغمه-حزین-زیرکش سلمک-سلمک-ملانازی-گلریز-صفا-گوشه ابوعطا بزرگ- مجلس افروز-دوبیتی-خارا-قجر-پنجه کردی - غزال- رضوی- شهناز - قرچه-حسینی -مثنوی - بیات کرد - هشتری- ضرب اصول -شهر آشوب.

 

گردآوری:بخش فرهنگ و هنر آکا ایران

منبع:golbang.persianblog.ir



از دنیای هنر و هنرمندان بیشتر بدانید

آشنایی با دستگاه شور گردآوری توسط بخش بیوگرافی شعرا،بیوگرافی خواننده ها، نویسندگان سایت آکاایران
تبلیغات