حکایت صادق هدایت و محفل رَبعه - بیوگرافی بازیگران ، بیوگرافی هنرپیشه ها





ماهنامه ان
دیشه پویا: محمدعلی همایون کاتوزیان - استاد تاریخ و نویسنده کتاب صادق هدایت و مرگ نویسنده

1- شکل گیری «محفل رَبعه» از ابتدای آشنایی بزرگ علوی با صادق هدایت در سال 1309 آغاز و در سال 1313 این گروه نام و رسمیت می یابد. رَبعه بر چه بستر تاریخی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی شکل گرفت؟ این جمع از عبدالحسین نوشین که تازه از پاریس بازگشته بود و فعالیت های سوسیالیستی اش را از همانجا شروع کرده بود تا هدایت و علوی که نوعی گرایش به ایران باستان داشتند و مسعود فرزاد و مینوی که بیشتر میراث دار ادبای سنتی بودند تا خانلری که شخصیتی آکادمیک و تا حدودی متمایل به حکومت داشت، با این گرایش های متنوع، حول چه نگاه های مشترکی گرد آمده بودند؟

رَبعه - یعنی گروه هدایت، مینوی، فرزاد و علوی - چهار تن روشنفکر جوان مدرنیست بودند که سن و سال شان به هم نزدیک بود. نوگرایی ادبی و اجتماعی که از حدود انقلاب مشروطه آغاز شده بود، پس از جنگ جهانی اول شدت یافت و این زمانی بود که اعضای رَبعه هنوز در عنفوان جوانی بودند؛ در نتیجه این جوانان در دهه 1300 که نهضت نوگرایی در عرصه اجتماع و سیاست نیز گسترش می یافت (و جوان های دیگر مانند دکتر محمود افشار، دکتر علی اکبر سیاسی و غیره)، به آینده ای مدرن و شبه اروپایی چشم دوختند اما چون (برخلاف بعضی جوانان دیگر) دست کم هنوز اهل سیاست نبودند، بیشترین نمود نوگرایی آنان در فرهنگ و ادبیات ظاهر شد.

هدایت وعلوی هر دو فرنگ دیده بودند ولی مینوی و فرزاد هم که هنوز فرنگ نرفته بودند انگلیسی می دانستند و با ویژگی های جهان مدرن آشنایی داشتند. توجه داشته باشید که محفل رَبعه چهار پنج سالی بیشتر ادامه نیافت. مینوی (گمان می کنم در سال 1314) به لندن رفت، هدایت در 1315 عازم بمبئی شد. یکی دو سال بعد، از سویی علوی در گروه 53 نفر به زندان افتاد و از سوی دیگر فرزاد نیز به دنبال مینوی رهسپار انگلستان شد.

اعضای رَبعه با بعضی روشنفکران دیگر مانند ذبیح بهروز در تماس بودند و در سال 1310 هدایت و علوی با شیرازپور پرتو (شین. پرتو) مجموعه داستان های کوتاه ایران را منتشر و به بهروز تقدیم کردند.

آشنایی با نوشین و خانلری پس از بازگشت هدایت از هند بود که دیگر رَبعه ای وجود نداشت و این دو نفر - خاصه نوشین - با هدایت روابط ادبی و فرهنگی پیدا کردند. نوشین عضو 53 نفر نبود و پس از شهریور 1320 و تشکیل حزب توده به این حزب پیوست. خانلری جوانتر بود و در فاصله 1320 و 1332 به روشنفکران توده ای نزدیک بود بودن اینکه عضو حزب باشد و فقط بعد از کودتای 28 مرداد بود که دولتی شد.

,حکایت صادق هدایت و محفل رَبعه محفل رَبعه,صادق هدایت,بزرگ علوی,بیوگرافی بازیگران و هنرپیشه ها


2- نسبت اصحاب رَبعه با مدرنیست های متقدمی مثل جمالزاده و نیما چه بود؟ آیا فصل مشترکی در دیدگاه های ادبی و اجتماعی این دو گروه می توان یافت؟

هدایت و علوی با جمال زاده در تماس بودند و مکاتبه داشتند و هر دو - به ویژه هدایت - در آثار اولیه شان تحت تاثیر جمالزاده بودند؛ به نحوی که خیلی از داستان های رئالیستی و انتقادیِ هدایت رنگ و بوی آثار مشابه جمالزاده را دارند؛ اگرچه غالبا از آنها بهترند. من یقین دارم که بر فرض اینکه نام نیما یوشیج را هم شنیده بودند، با او هیچ آشنایی نداشتند. نیما شعر چاپ نمی کرد و گوشه گیر بود و هدایت با او از حدود سال 1318 که در نشریه نوبنیاد مجله موسیقی (همراه با نوشین) مشغول کار شدند آشنا شد. بگذریم از اینکه هیچ یک از اعضای رَبعه شاعر نبودند جز فرزاد که او هم در قالب های قدیم شعر می گفت.

3- عده ای محفل رَبعه را به دلیل همسویی گرایش های باستانگرایانه اش با سیاست رسمی رضاخانی مورد انتقاد قرار می دهند. این در حالی است که مینوی بعدتر به دلیل تالیف کتاب وضع ملت، دولت و دربار ایران در دوره ساسانی محترمانه از ایران به انگلستان تبعید شد. این انتقادات تا چه حد صحت دارد؟

پان ایرانیسم آریایی یا به قول شما باستانگرایی چیز تازه ای نبود. تخم آن را پاره ای از روشنفکران قرن نوزدهم مانند جلال الدین میرزا و (به ویژه فتحلی آخوندزاده و میرزا آقاخان کرمانی پاشیده بودند که اندک اندک در جریان مشروطه و پس از آن تاثیر محدودی گذاشت و پس از پایان جنگ جهانی اول از هر سو در میان روشنفکران نوگرا رویید. آثار زیادی از این دست در کارهای عارف و عشقی (که دومی به دستور رضاخان ترور شد) با شدت و حرارت زیاد دیده می شود.

اصولا به دهه 1300 که می رسیم اروپاگرایی و آرایاگرایی سخت در میان جوانان درس خوانده مدرن (که اعضای رَبعه از آن جمله بودند) شایع می شود. رضاخان / رضاشاه که آدمی کم سواد بود و به هیچ وجه در او ظن روشنفکری نمی رفت، احساسات نیم پخته خود را از روشنفکرانی چون فرج الله خان بهرامی (رئیس دفترش) آموخته بود و سپس آن را با شیوه های قزاقی به مرحله عملی درآورد اما امثال رَبعه به هیچ وجه با دیکتاتوری و سپس استبداد او همسویی نداشتند. اگر داستان کوتاه هدایت - «میهن پرست» - را بخوانید خواهید دید که چگونه آریایی گرایی ابتدایی رضاشاه را دست اندخته است.

4- محافل ادبی در سنت اروپایی معمولا بر مبنای یک سبک مشخص شکل می گیرند اما محفل رَبعه در نهایت هیچ سبک مشخص ادبی را نه به وجود آورد و نه حتی اعضای این محفل شبیه به هم می نوشتند. دلیل این امر چه بود؟

حتی در اروپا هم محافل ادبی بیشتر بر مبنای همسویی های فرهنگی بوده اند تا سبک های ادبی. آنچه رَبعه را به هم نزدیک می کرد؛ جوانی، نوگرایی، آشنایی با ادبیات اروپا و علاقه به تحول فرهنگی بود وگرنه حتی هدایت و علوی هم که داستان نویس بودند مثل هم نمی نوشتند؛ به رغم اینکه هر دو کم و بیش تحت تاثیر جمالزاده بودند. مینوی اهل تحقیق و پژوهش بود و فرزاد، شاعر.

5- تمام اعضای رَبعه بر مرکزیت و الهام بخشی هدایت بر سایر اعضای گروه تاکید کرده اند؛ ریشه این محوریت هدایت در چه بود، حال آنکه می دانیم مثلا علوی یا نوشین از جهت زندگی و تحصیل در اروپا پیشینه غنی تری داشتند؟

چنانکه پیش از این اشاره شد نوشین عضو رَبعه نبود، و گذشته از آن، هدایت پنج سالی در اروپا تحصیل و زندگی کرده بود، گو اینکه حتی پیش از آنکه به اروپا برود با زبان و ادبیات فرانسه مأنوس بود. این مجموعه شخصیت هدایت بود که او را در مرکز رَبعه قرار داد؛ چنانکه می بینیم او هم با علوی کتاب نوشته، هم با مینوی و هم با فرزاد؛ حال آنکه آن سه تن با هم کار مشترکی نکردند. بگذریم از اینکه هدایت به عنوان یک نویسنده، یک سر و گردن از آنها بالاتر بود.

6- هدایت تا پیش از عضویت در رَبعه، رباعیات خیام، فوائد گیاهخواری، زنده به گور و پروین دختر ساسان را نوشته بود و در سال های رَبعه انیران، مازیار، سایه روشن و وغ وغ ساهاب را نوشت. به نظرتان آیا قبل و بعد از تجربه رَبعه و در اثر این عضویت تغییری در مضمون و کیفیت آثار هدایت پیش آمد؟ تاثیر محفل رَبعه را بر تعیین مسیر ادبیات امروز ایران چگونه ارزیابی می کنید؟

هدایت در دوره رَبعه مجموعه داستان سه قطره خون را هم منتشر کرد و نیز مجموعه داستان زنده به گور را که فقط این داستان کوتاه را پیش از رَبعه نوشته بوده. در هر حال من تغییری در کارش نمی بینم جز اینکه با گذشت زمان کارش رو به رشد است. محفل رَبعه به عنوان رَبعه، تاثیری در تبیین مسیر ادبیات نداشت بلکه این اعضای آن بودند که هر یک، کم یا بیش، اثری گذاشتند. بد نیست بدانیدکه رَبعه، یک عنوان من درآوردی و اختراع مسعود فرزاد بود. شأن نزولش هم این نکته بود که هفت تن از ادبای قُدمایی خود را سَبعه نامیده بودند و اینها که نوگرا بودند برای دهن کجی خود را رَبعه نامیدند.

اختلافات و ارتباطات داخلی در رَبعه

* مینوی و فرزاد که در جوانی و پیش از تشکیل رَبعه هم سابقه اختلاف و کشمکش جدی داشتند، اختلاف شان بر سر تصحیح فرزاد از دیوان حافظ تشدید شد. به روایت علوی: «روزی مجتبی مینوی نظر خودرا به مسعود فرزاد بیان کرد و به او گوشزد نمود که این روش او به نتیجه ای نمی رسد و به فرزاد گفت: «ترسم نرسی به کعبه ای اعرابی/ این راه که تو می روی به ترکستان است.» این بزرگترین تودهنی بود که می شد به فرزاد زد. او تصور می کرد که همه ادیبان مخالف او مانند مینوی، تقی زاده و محمد قزوینی دست به یکی شده اند تا از انتشار دیوان حافظ او جلوگیری کنند.»

* یکی از کارهای مشترکی که اعضای گروه رَبعه برای یکدیگر انجام می دادند مقدمه نویسی بر کارهای یکدیگر بود. از نمونه های این نوع همکاری می توان به مقدمه مینوی بر کتاب «مازیار» نوشته صادق هدایت و مقدمه هدایت بر ترجمه علوی از «دوشیزه اورلئان» اشاره کرد.

* مجتبی مینوی در مورد زبان آثار هدایت بسیار سختگیر بود و دائما در مورد گرامر و ساختار جملات هدایت به او تذکر می داد. هدایت در جواب انتقادات مینوی به او می گفت که تو تنه ات به تنه قزوینی و نفیسی خورده و نمی توانی از جامه فاخری که آنها برایت دوخته اندن بیرون بیایی.

* مجتبی مینوی هر سوالی که جوابش را نمی دانست با «نمی دانم» به فتح نون پاسخ می داد. اعضای رَبعه اسم او را «آقای نَـمی دانم» گذاشته بودند.

* هدایت گاهی ایده هایش برای داستان را در اختیار دیگر اعضای گروه قرار می داد تا آنها این ایده ها را به داستان تبدیل کنند؛ مثلا بزرگ علوی ایده داستان «مردی که پالتو شیکتنش بود» را از هدایت گرفت. با اینحال، هدایت در جمع خوانی های آثارشان همیشه لحن احساساتی و رمانتیک نوشته های بزرگ علوی را مورد انتقاد قرار می داد.

فرجام رَبعه

* با دستگیری بزرگ علوی در جمع «53 نفر» و سفر هدایت به پاریس، گروه رَبعه در سال 1316 از هم فرو پاشید و با اینکه در بازگشت به ایران هدایت سعی کرد گروه را ترمیم کند اما راه به جایی نبرد.

* مسعود فرزاد بر سر چاپ دیوان حافظ با حکومت ساخت و مطرود شد و سال های پیری را در لندن در فقر و سختی گذراند. او پیش از مرگش در مورد فروپاشی رَبعه شعری ساخته بود به این شرح: «هدایت مُرد و فرزاد مردار شد/ علوی به کوچه علی چپ زد و گرفتار شد / مینوی به راه راست رفت و پولدار شد!»

ابربرچسب : دانلود فال حافظ با معنی جاوا ، دانلود فال حافظ با معنی برای گوشی جاوا ، دانلود حافظ خوانی کیکاووس یاکیده ، دانلود نرم افزار فال حافظ با معنی برای موبایل جاوا ، دانلود نرم افزار فال حافظ با معنی برای جاوا ، شعر حافظ درباره دوست خوب ، دانلود کتاب فال حافظ با معنی برای موبایل ، حافظ شیرازی اشعار عاشقانه ، حافظ خوانی دانلود ، فال حافظ با تفسیر دکتر عطاری ، کد فال حافظ روزانه ایرانسل ، فال حافظ شیرازی با معنی و تفسیر کامل ، حافظ خوانی شب یلدا ، دیوان حافظ آنلاین ، حافظ خوانی احمد شاملو ، فال حافظ با تفسیر معنی قران ، فال حافظ با تفسیر انلاین ، دیوان حافظ به زبان آلمانی ، فال حافظ از دیوان حافظ ، اشعار حافظ در مورد عشق ، فال حافظ با معنی بیتوته ، دیوان حافظ صوتی گرمارودی ، دیوان حافظ android ، دیوان حافظ ، دیوان حافظ آنلاین با معنی ، اشعار حافظ شیرازی ، فال حافظ با معنی برای موبایل-جاوا ، دیوان صوتی حافظ با صدای ، دیوان حافظ به زبان انگلیسی و فارسی ، فال حافظ با تعبیر آنلاین ، دانلود فال حافظ با معنی برای موبایل اندروید ، دیوان شعر حافظ شیرازی ، فال حافظ روزانه امروز ، شاخه نبات حافظ کیست ، دانلود نرم افزار فال حافظ صوتی برای اندروید ، فال حافظ با معنی و تعبیر و تفسیر ، شاخ نبات معشوقه حافظ ، شاخ نباتم دادند ، دیوان حافظ دانلود رایگان ، فال روزانه حافظ شیرازی ، فال حافظ با تفسیر فارسی ، دیوان غزلیات حافظ آنلاین ، فال حافظ با تفسیر ، فال حافظ با معنی جاوا ، دیوان حافظ صوتی ، فال حافظ اصلی امروز ، شعر از حافظ شیرازی ، فال حافظ با معنی برای شب یلدا ، فال حافظ با معنی تعبیر ، دانلود شعر های سعدی به زبان انگلیسی ، فال حافظ با تفسیر عطاری کرمانی ، شعر حافظ به زبان انگلیسی ، حافظ خوانی ، دانلود حافظ خوانی مرشد ترابی ، دیوان حافظ نسخه اندروید ، دانلود دیوان حافظ با ترجمه ی انگلیسی ، دانلود دانلود فال حافظ با معنی برای موبایل جاوا ، اشعار حافظ شیرازی در مورد بهار ، دیوان حافظ صوتی موبایل ، دانلود دیوان کامل حافظ به انگلیسی ، بهترین اشعار عاشقانه حافظ شیرازی ، شاخ نبات کیست ، دانلود برنامه فال حافظ با معنی با فرمت جاوا ، دانلود رایگان فال حافظ صوتی برای اندروید ، فال حافظ با تفسیر عطاری ، حافظ شیرازی که بود ، دانلود دیوان حافظ به زبان انگلیسی ، فال حافظ با تفسیر کامل معنی دکلمه صوت قرائت آواز ، دیوان صوتی حافظ با صدای شاملو ، دانلود حافظ خوانی بهروز رضوی ، اشعار حافظ شیرازی به انگلیسی ، دیوان حافظ انگلیسی pdf ، دانلود فال حافظ با معنی فرمت جاوا ، دیوان حافظ online ، اشعار سعدی به زبان انگلیسی ، اشعار حافظ در باره دوست ، حافظ شیرازی شعر ، فال حافظ با تفسیر و تعبیر ، فال حافظ با تعبیر فارسی ، فال حافظ با معنی و تفسیر کامل ، اشعار حافظ درباره خدا ، دیوان حافظ برای موبایل اندروید ، دانلود فال حافظ ناطق برای اندروید ، حافظ خوانی در بریتانیا ، فال حافظ آنلاین با تفسیر کامل ، فال حافظ روزانه اصلی ، فال حافظ با تفسیر اندروید ، فال حافظ همراه با معنی برای موبایل ، حافظ خوانی با صدای استاد موسوی گرمارودی ، فال حافظ با معنی و تعبیر ، کد دانلود فال حافظ ناطق برای موبایل ، برنامه بهترین کتاب دیوان حافظ گویا اندروید ، دیوان حافظ به فارسی و انگلیسی ، فلسفه حافظ خوانی در شب یلدا ، دیوان حافظ انگلیسی ، فال حافظ ناطق ، اشعار حافظ در مورد دوستی ، دیوان حافظ فارسی و انگلیسی ، دیوان حافظ با صدای شاملو ، فال امروز حافظ شیرازی ، دیوان حافظ اندروید ، دیوان حافظ شیرازی ، فال حافظ روزانه همراه اول ، دانلود اشعار حافظ به زبان انگلیسی ، دانلود دیوان حافظ با ترجمه انگلیسی ، اشعار حافظ در مورد دوست داشتن ، دیوان حافظ اندروید صوتی ، دانلود حافظ خوانی صوتی ، حافظ شیرازی اردو ، اشعار حافظ به زبان انگلیسی ، شاخه نبات کیست ، همسر حافظ شیرازی که بود ، شعر حافظ در مورد دوست خوب ، حافظ خوانی شاملو دانلود ، شاخ نبات و حافظ ، حافظ خوانی با صدای موسوی گرمارودی ، دانلود حافظ خوانی امیر نوری ، حافظ خوانی استاد گرمارودی ، دیوان حافظ pdf ، دانلود حافظ خوانی گرمارودی ، دانلود برنامه فال حافظ با معنی برای جاوا ، فال حافظ با معنی شب یلدا ، شاخه نبات معشوقه ی حافظ ، حافظ خوانی با صدای گرمارودی ، فال حافظ با تفسیر و معنی فارسی ، شعر سعدی به زبان انگلیسی ، دانلود نرم افزار فال حافظ با تفسیر صوتی برای اندروید ، شعرای حافظ شیرازی ، دانلود نرم افزار فال حافظ با معنی با فرمت جاوا ، حافظ شیرازی ویکی پدیا ، دیوان حافظ fale hafez فال حافظ با معنی با تفسیر استخاره دیوان حافظ ، شاخ نبات حافظ کیست ، کتاب شاخ نبات حافظ ، فال حافظ با تفسیر استخاره با معنی ، فال حافظ با تفسیر معنی کامل ، فال حافظ روزانه یک پاراگراف ، دانلود فال حافظ صوتی برای اندروید ، فال حافظ با تفسیر و استخاره و معنی ، شعری از حافظ به زبان انگلیسی ، حافظ شیرازی ، کتاب شعر حافظ شیرازی ، فال حافظ با تفسیر برای اندروید ، شعر های سعدی به زبان انگلیسی ، اشعار حافظ در مورد دوست ، دانلود اشعار عاشقانه حافظ شیرازی ، دیوان حافظ صوتی شاملو ، فال حافظ با تعبیر و تفسیر و معنی ، دانلود کتاب دیوان حافظ با ترجمه انگلیسی ، دانلود برنامه فال حافظ صوتی برای اندروید ، فال حافظ با معنی واقعی ، بهترین شعر حافظ شیرازی ، فال روز حافظ شیرازی ، فال حافظ با تفسیر دکتر قمشه ای ، فال حافظ با معنی با تفسیر استخاره ، فال حافظ با معنی برای موبایل ، شعر از حافظ در مورد دوستی ، دیوان حافظ آنلاین جستجو ، حافظ خوانی در شب یلدا ، دانلود فال حافظ با معنی برای موبایل جاوا ، دانلود حافظ خوانی با صدای گرمارودی ، شاخ نبات ، فال حافظ با معنی ، شاخه نبات معشوقه حافظ ، دانلود فال حافظ با معنی برای جاوا ، حافظ خوانی دکتر موسوی گرمارودی ، دیوان حافظ صوتی برای موبایل ، حافظ خوانی ژاله صادقیان ، شعر حافظ در مورد بی وفایی دوست ، فال حافظ با معنی و استخاره ، اشعار حافظ ترجمه انگلیسی ، فال روزانه حافظ ناطق ، دانلود کتاب شاخ نبات حافظ ، گرفتن فال حافظ با معنی و تفسیر کامل ، اشعار حافظ ، دیوان حافظ به زبان انگلیسی ، دیوان حافظ صوتی برای موبایل اندروید ، شعر حافظ ، اشعارعاشقانه حافظ شیرازی ، فال حافظ با تفسیر آنلاین ، اشعار حافظ درباره دوستی ، گرفتن فال حافظ با تفسیر و معنی ، فال حافظ روزانه آنلاین ، فال حافظ با معنی فارسی برای موبایل ، دانلود حافظ خوانی دکتر سروش ، فال حافظ ناطق دار ، شعر معروف حافظ شیرازی ، دانلود فال حافظ با معنی برای موبایل نوکیا ، حافظ خوانی گرمارودی ، دانلود حافظ خوانی شجریان ، دانلود نرم افزار فال حافظ صوتی برای کامپیوتر ، دیوان حافظ ترجمه انگلیسی ، حافظ شیرازی اشعار ، فال حافظ روزانه 2030 ، اشعار حافظ شیرازی pdf ، حافظ شیرازی mp3 ، فال حافظ همراه با تفسیر و معنی ، دیوان حافظ آنلاین انگلیسی ، شعر حافظ شیراز ، فال حافظ روزانه ، مراسم حافظ خوانی در شب یلدا ، دیوان حافظ صوتی دانلود ، فال حافظ روزانه ایرانسل ، حافظ شیرازی فال ، فال حافظ با معنی نیک صالحی ، شعر حافظ به زبان انگلیسی با ترجمه ، نرم افزار دانلود فال حافظ ناطق برای کامپیوتر ، ترجمه ی دیوان حافظ به انگلیسی ، فال حافظ با معنی و تفسیر آنلاین ، اشعار عاشقانه از حافظ شیرازی ، حافظ شیرازی دوست

اخبار اکاایران